Chụp ảnh David Bowie: “Anh ấy đã thu thập mọi bằng chứng. Nên tôi buộc phải tiêu hủy chúng…”

Chụp ảnh David Bowie: Khi hình ảnh và âm nhạc hòa làm một

David Bowie là một trong những nghệ sĩ hiếm hoi không chỉ thay đổi âm nhạc mà còn xây dựng hình ảnh bản thân một cách kỹ lưỡng, nhất quán và đầy sáng tạo. Từ Ziggy Stardust đến Aladdin Sane, Bowie biết cách dùng trang phục, trang điểm và—quan trọng nhất—những bức ảnh để kể câu chuyện về nhân dạng nghệ sĩ của mình. Khi sáu nhiếp ảnh gia kỳ cựu cùng ngồi lại ở trung tâm Lightroom tại London để trò chuyện với nhà báo âm nhạc Miranda Sawyer về trải nghiệm chụp Bowie, đó là một buổi chia sẻ vừa giàu thông tin vừa đầy cảm xúc cho người hâm mộ và các nhiếp ảnh gia.

Những tấm ảnh nổi bật và câu chuyện phía sau ống kính

Richard Young, một trong những tay săn ảnh nổi tiếng nhất trong làng showbiz, trình chiếu một bức hình hiếm của Bowie đang đùa giỡn cùng Paul McCartney hậu trường Live Aid 1985 (thực tế sự kiện diễn ra 1985) — một khoảnh khắc thư thái, vui tính, khác hẳn hình tượng sân khấu mạnh mẽ. Young cũng đưa lên hai tấm đối lập: một tấm Bowie khoẻ khoắn, đang tương tác với đồng nghiệp; và một tấm buồn hơn, thể hiện nhân vật Elephant Man trên sân khấu New York năm 1980, cho thấy chiều sâu diễn xuất và sự mong manh của nghệ sĩ.

Young kể về việc không được phép mang máy ảnh vào rạp hát ở nhiều nơi, đặc biệt là tại Mỹ: để có bức ảnh chân thật, anh phải tác nghiệp một cách lén lút, tận dụng ánh sáng yếu, khẩu lớn và tốc độ chậm để không gây chú ý. Khi Bowie biết chuyện, ông bông đùa rằng Young nên nói trước để ông “làm gì đó đặc biệt”—nhưng chính sự bất ngờ mới đem lại những khoảnh khắc chân thực nhất.

Denis O’Regan, tay ảnh gắn với phong trào punk, đã đi cùng Bowie nhiều tour để biên soạn một cuốn sách ảnh. O’Regan chiếu một tấm chụp Bowie trước bức tường Berlin—một biểu tượng mạnh mẽ của thời đại—mà 18 tháng sau đó sẽ chứng kiến bức tường đổ. Câu chuyện nổi bật nhất O’Regan kể không phải về ánh sáng hay bố cục mà là về hậu trường xử lý tư liệu: khi anh vứt những tấm ảnh bị loại vào thùng rác khách sạn, Bowie tức giận vì sợ những bức ảnh đó sẽ lọt vào tay kẻ khác. Bowie nói với anh: “Anh đã thu thập mọi bằng chứng. Nên tôi buộc phải tiêu hủy chúng.” Kể từ đó, O’Regan buộc phải giữ những bản bị loại trong vali—một minh chứng cho cách nghệ sĩ quan tâm đến việc kiểm soát hình ảnh của chính mình.

Geoff MacCormack, bạn học cũ của Bowie ở Bromley, chia sẻ sự khiêm tốn về kỹ năng chụp ảnh nhưng cũng chiếu một trong những bức ảnh được khán giả yêu thích nhất trong buổi: Bowie để tóc đỏ, đang hút thuốc trước một cửa hàng cho vay tại New Mexico, hoàn toàn bất ngờ và không tạo dáng. Miranda Sawyer tán thưởng: “Thật là một bức ảnh đẹp.” MacCormack nhận xét về Bowie: “Anh ấy như một cỗ máy trong công việc.” Anh còn cho thấy hình ảnh Bowie ngủ vụt trên tàu Trans-Siberian sau một đêm dài uống rượu cùng binh lính Nga—một tấm ảnh vừa hài vừa buồn, cho thấy cuộc sống touring khốc liệt.

Kevin Cummins, nhiếp ảnh gia rock có tên tuổi, nhớ lại lần chụp đầu tiên Bowie xuất hiện với một chiếc áo Versace satin mà ông gọi là “thảm họa” với mắt thẩm mỹ của mình. Tuy vậy, trong buổi tập, Bowie cởi chiếc áo đó và Cummins kịp bắt được một tấm bóng silhoutte của ông đang hút thuốc—một ví dụ điển hình về việc quan sát và chờ đợi khoảnh khắc thay đổi để tạo ra bức hình ấn tượng.

Tony McGee, nhiếp ảnh gia thời trang, trình chiếu ba tấm studio gần giống nhau nhưng mỗi tấm có ngôn ngữ ánh sáng và cảm xúc khác nhau—cho thấy tầm quan trọng của điều khiển ánh sáng trong môi trường studio. McGee kể một câu chuyện thú vị: trước một buổi chụp, ông cố gắng thuyết phục Bowie kiêng rượu để có hiệu quả tối ưu, thậm chí nhờ Bono và một vài đồng nghiệp can thiệp. Nhưng mọi người từ chối vì “chưa bao giờ thấy Bowie vui như vậy”—một minh chứng cho sự mâu thuẫn giữa kỷ luật nghề nghiệp và tinh thần tự do của nghệ sĩ.

Cuối cùng, Chris Duffy—con trai của huyền thoại Brian Duffy—nhắc lại vai trò của cha trong việc tạo ra chân dung Aladdin Sane huyền thoại: bộ mặt có tia sét sơn qua gò má đã trở thành hình ảnh minh họa cho tin buồn khi Bowie qua đời vào tháng 1/2016. Chris nhận xét: sự kết hợp giữa tư duy hình ảnh của Duffy và tính cách thay đổi của Bowie đã tạo ra những tấm ảnh khó quên trong lịch sử rock.

Kỹ thuật và triết lý chụp chân dung nghệ sĩ

Buổi trò chuyện không chỉ là những giai thoại mà còn là bài học thực tế về kỹ thuật và triết lý khi chụp một nhân vật như Bowie. Dưới đây là một số điểm chuyên môn đã được nhắc tới hoặc ngầm hàm ý trong câu chuyện của các nhiếp ảnh gia:

• Ánh sáng chủ đạo và điểm nhấn: Ở studio, ánh sáng có thể kiểm soát hoàn toàn—từ đèn key, fill đến rim light để tách chủ thể khỏi phông nền. Các tấm của Tony McGee minh họa cách thay đổi một chút góc đèn hoặc công suất sẽ cho ra cảm xúc khác nhau cho cùng một chủ thể.
• Ánh sáng môi trường và candid: Khi chụp lén ở rạp hát hay hậu trường, nhiếp ảnh gia cần hiểu cách tận dụng ánh sáng môi trường (ambient light), chọn khẩu độ rộng (f/1.8–f/2.8) để lấy sáng và tách nền, tăng ISO nhưng kiểm soát nhiễu; hoặc dùng ống kính tiêu cự ngắn (35mm) để giữ góc nhìn tự nhiên.
• Chiến thuật bắt khoảnh khắc: Không phải lúc nào cũng cần xin phép để có bức ảnh tự nhiên—nhưng người chụp phải cân nhắc đạo đức và quy định địa điểm. Richard Young chọn cách “điềm tĩnh” để nắm bắt khoảnh khắc chân thật; đổi lại là rủi ro bị đình chỉ hoặc phá vỡ quy định.
• Ống kính và tiêu cự: Đối với chân dung, 85mm (trên full-frame) là tiêu cự vàng để có tỉ lệ khuôn mặt tự nhiên và nền mượt (bokeh). Trong hậu trường hoặc cảnh hẹp, 35–50mm linh hoạt hơn. Với các tấm biểu diễn trên sân khấu, 70–200mm giúp nén không gian và bắt khoảnh khắc từ xa.
• Film vs. số: Nhiều bức ảnh lịch sử được chụp trên film—đòi hỏi khả năng đọc sáng chính xác, chọn film speed (ISO film), và xử lý âm bản. Việc bảo quản âm bản/negative là tối quan trọng cho tính nguyên bản và giá trị lưu trữ; nhiều nhiếp ảnh gia thời đó giữ bản gốc cẩn thận, trong khi Bowie đôi khi đòi “tiêu huỷ” những ảnh bị loại để kiểm soát image.

Vấn đề đạo đức, quyền kiểm soát hình ảnh và lưu trữ tư liệu

Câu chuyện O’Regan về việc Bowie lập “hồ sơ bằng chứng” và yêu cầu tiêu huỷ ảnh bị loại hé lộ một khía cạnh quan trọng trong mối quan hệ giữa nhiếp ảnh gia và người mẫu nổi tiếng: quyền kiểm soát hình ảnh. Có những trường hợp nghệ sĩ đề nghị được quản lý hoặc giới hạn sự lan truyền của ảnh vì lý do cá nhân, thương mại hoặc an toàn. Nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp cần cân nhắc giữa quyền tự do sáng tác, quyền sở hữu bản gốc, và tôn trọng mong muốn của chủ thể, nhất là khi đối tượng là người có tầm ảnh hưởng lớn.

Lưu trữ tư liệu (film, âm bản, file RAW) là tài sản vô giá. Ở thời film, âm bản tốt và ghi chú chi tiết (thời gian, máy, ống, khẩu, tốc độ) bảo đảm tác phẩm có thể tái xuất với chất lượng cao. Ở thời số, file RAW cùng metadata là nguồn duy trì tính trung thực. Nhiều nhiếp ảnh gia hiện nay vẫn scan film ở độ phân giải cao để lưu backup kỹ thuật số và bảo quản âm bản gốc tại kho lạnh hoặc tủ chống ẩm.

Chụp chân dung biểu tượng: nghệ thuật và thương mại đan xen

Bowie hiểu rõ giá trị của hình ảnh trong việc xây dựng thương hiệu cá nhân. Việc hợp tác với nhiếp ảnh gia thời trang như Brian Duffy hay nhiếp ảnh gia rock như Kevin Cummins là minh chứng cho cách một nghệ sĩ dùng hình ảnh như phương tiện kể chuyện. Họ thực hiện các buổi chụp theo brief rõ ràng: từ concept, styling, trang điểm đến ánh sáng — nhưng vẫn để không gian cho sự ngẫu hứng của nghệ sĩ. Đó là lý do ảnh của Bowie vừa được dàn dựng vừa giữ được tính “biểu cảm cá nhân”.

Lời khuyên thực tế cho nhiếp ảnh gia muốn “chụp ảnh David Bowie” phong cách

• Học cách quan sát: nhiều bức ảnh đẹp đến từ việc kiên nhẫn và chú ý đến chi tiết nhỏ—cử chỉ, ánh mắt, tư thế khi không tạo dáng.
• Sẵn sàng với nhiều thiết lập: mang theo ống kính 35mm, 50mm, 85mm và 70–200mm; chuẩn bị flash tốc độ cao hoặc đèn continuous tùy tình huống.
• Ưu tiên RAW/film: để có dải tông rộng khi xử lý hậu kỳ, đặc biệt khi chụp trong điều kiện ánh sáng phức tạp.
• Tôn trọng chủ thể: thảo luận trước về mong muốn công bố và quyền sử dụng ảnh. Thiết lập hợp đồng rõ ràng khi chụp nghệ sĩ nổi tiếng.
• Lưu trữ cẩn thận: backup ít nhất 2 bản (một bản ngoại tuyến/film, một bản kỹ thuật số trên ổ cứng rời và cloud).

FAQ — Những câu hỏi thường gặp về chụp ảnh nghệ sĩ và lưu trữ tư liệu

1. Tôi nên dùng ống kính nào khi chụp nghệ sĩ trên sân khấu?

Ống kính 70–200mm f/2.8 là lựa chọn linh hoạt: cho phép zoom, nén phông, và làm nổi chủ thể từ xa. Nếu bạn ở vị trí gần, 50mm hoặc 85mm cho chân dung đẹp với bokeh mượt. 35mm hoặc 24–70mm hữu ích cho ghi lại hậu trường và khung cảnh rộng.

2. Chụp lén (candid) có phải vi phạm quyền riêng tư hay quy định sân khấu?

Nó phụ thuộc vào địa điểm và tình huống. Nhiều nhà hát/khán phòng cấm chụp ảnh; chụp trái phép có thể dẫn đến bị mời ra hoặc phạt. Về mặt đạo đức, tốt nhất là trao đổi trước nếu có thể. Nhiếp ảnh lén thường cho ra khoảnh khắc thật nhất, nhưng cần cân nhắc trách nhiệm nghề nghiệp.

3. Làm sao để xử lý ảnh film cũ và negative?

Quét (scan) âm bản ở độ phân giải cao (tối thiểu 3,500–4,000 dpi cho 35mm) để lưu trữ số. Giữ âm bản gốc ở nơi khô, nhiệt độ ổn định, tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp. Ghi chú metadata (ngày, thời gian, máy, film, ống kính) để bảo vệ giá trị tài liệu.

4. Khi chụp chân dung nghệ sĩ, làm sao cân bằng giữa sáng tạo và yêu cầu thương mại?

Thiết lập brief rõ ràng, thảo luận trước về mục đích sử dụng (bìa album, poster, báo chí). Trong buổi chụp, dành thời gian cho các tấm “safety shots” (tấm an toàn theo brief) và cho chính bạn một khoảng thời gian để sáng tạo, thử nghiệm góc/ánh sáng để có tác phẩm độc đáo.

Kết luận: Học từ những bậc thầy

Những câu chuyện của Richard Young, Denis O’Regan, Geoff MacCormack, Kevin Cummins, Tony McGee và Chris Duffy không chỉ là lời kể về Bowie, mà còn là bài học nghề giá trị cho bất kỳ ai quan tâm đến nhiếp ảnh chân dung nghệ sĩ. Từ nghệ thuật kiểm soát ánh sáng đến quyết định đạo đức về việc công bố hay tiêu hủy ảnh, mọi khía cạnh đều phản ánh mối quan hệ phức tạp giữa nhiếp ảnh gia và chủ thể nổi tiếng.

Nếu bạn muốn nâng cao kỹ năng chụp chân dung hoặc trang bị cho mình bộ gear phù hợp để chụp những khoảnh khắc biểu tượng như Bowie, tham khảo ngay các bài viết đánh giá, so sánh máy ảnh và ống kính tại dancamera.vn — nguồn tin chuyên sâu cho nhiếp ảnh gia từ cơ bản đến chuyên nghiệp. Ghé dancamera.vn để cập nhật máy ảnh, ống kính và phụ kiện tốt nhất, cũng như các bài hướng dẫn kỹ thuật chi tiết.

Tham khảo thêm và tài nguyên

Đọc thêm các bài hướng dẫn về lựa chọn máy ảnh cho chân dung, ống kính 85mm cho chân dung, và kỹ thuật chụp trong điều kiện thiếu sáng tại dancamera.vn. Những nguồn này sẽ giúp bạn áp dụng lý thuyết đã học từ các bậc thầy vào thực tế công việc nhiếp ảnh của mình.

—

Tác giả: Biên tập viên nhiếp ảnh tại dancamera.vn. Nếu bạn có ảnh hậu trường hoặc câu chuyện chụp ảnh nghệ sĩ muốn chia sẻ, gửi về email hoặc đăng lên cộng đồng nhiếp ảnh của chúng tôi trên dancamera.vn để được phản hồi và xuất bản.