Lần đầu quay được cá mập trắng ở Địa Trung Hải — Video gây chấn động

Lần đầu quay được cá mập trắng ở Địa Trung Hải: khi ‘Jaws’ tới châu Âu

Hình dung bạn đang dọn lưới bị bỏ rơi dưới đáy biển, bỗng nhiên một bóng lớn lướt tới — thay vì bỏ chạy hoảng loạn, bạn cố định tư thế, lấy máy quay và ghi lại khoảnh khắc một kẻ săn mồi hàng đầu của đại dương tiến sát chỉ vài mét. Đó chính xác là những gì nhóm thợ lặn từ Healthy Seas Foundation, Ghost Diving và Society for Documentation of Submerged Sites (SDSS) đã trải qua khi bắt gặp một cá mập trắng (Carcharodon carcharias) ở eo biển Sicilia, giữa đảo Sicily (Ý) và Tunisia.

Đoạn video do Derk Remmers, đứng đầu chi nhánh Ghost Diving tại Đức, ghi lại được đã tạo ra một bước ngoặt khảo sát: đây được cho là tư liệu hình ảnh lần đầu tiên của loài cá mập trắng ở khu vực Địa Trung Hải được công khai bằng video. Khoảnh khắc con cá mập tiến lại gần chỉ khoảng ba mét, quan sát và sau cùng rút vào vùng nước sâu, khiến cộng đồng khoa học, bảo tồn và nhiếp ảnh gia dưới nước đều sửng sốt.

Video: Derk Remmers chia sẻ về cuộc chạm trán với cá mập trắng ở Địa Trung Hải

Ý nghĩa khoa học và bảo tồn của phát hiện

Về mặt khoa học, ghi hình trực tiếp một cá mập trắng ở Địa Trung Hải có ý nghĩa lớn. Mặc dù lịch sử ghi nhận có xuất hiện cá mập trắng trong khu vực này, quần thể bị suy giảm đáng kể do đánh bắt quá mức, mất môi trường sống và thương mại bất hợp pháp. Những bằng chứng hình ảnh, đặc biệt là video, giúp xác nhận sự hiện diện hiện thời, cung cấp dữ liệu hành vi và là bằng chứng xác thực phục vụ các báo cáo khoa học và chính sách.

Các tổ chức như Blue Marine Foundation và nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ đã ghi nhận tình trạng đánh bắt trái phép cá mập trắng tại các chợ cá Bắc Phi, với ước tính ít nhất 40 cá thể đã bị giết dọc bờ biển Bắc Phi trong năm 2025. Dù dưới nhiều hiệp ước quốc tế loài này được bảo vệ, việc thực thi pháp luật và kiểm soát thương mại vẫn còn nhiều khoảng trống.

Ghost nets (lưới ma) và mối nguy cho động vật biển

Một điểm quan trọng trong bối cảnh là lượng lưới bị bỏ lại trong đại dương — ước tính khoảng 640.000 lưới/năm — còn gọi là ‘ghost nets’. Những lưới này tiếp tục giết hại hoặc làm tổn thương các loài biển khi chúng bị vướng mắc, từ rùa, cá mập cho tới các loài cá thương phẩm. Công việc của nhóm thợ lặn như Remmers không chỉ là thu hồi rác thải mà còn bảo vệ môi trường sống cho các loài có nguy cơ tuyệt chủng.

Kỹ thuật quay video dưới nước khi gặp động vật lớn

Khoảnh khắc như trong video là phép thử cho kỹ năng cả về nhiếp ảnh lẫn an toàn lặn. Dưới đây là những điểm kỹ thuật và thực tế mà nhiếp ảnh gia, videographer dưới nước cần biết:

• Ống kính góc rộng: Với chủ thể lớn và tiếp cận gần, ống kính góc rộng (14-24mm cho full-frame, tương đương crop) giúp đưa toàn bộ con vật vào khung hình mà không cần di chuyển quá gần, giảm nguy cơ chọc giận động vật.
• Cài đặt khung hình và tốc độ màn trập: Quay video nên giữ tần số khung hình (frame rate) 25–30 fps cho mục đích thông thường; áp dụng quy tắc shutter speed = 2× frame rate (ví dụ 1/50 cho 25 fps) để chuyển động mượt. Nếu quay trong điều kiện ánh sáng kém, cần tăng ISO nhưng hạn chế nhiễu bằng cách sử dụng cảm biến, ống kính tốt và post-processing khử nhiễu.
• White balance và màu sắc: Nước hấp thụ dải màu đỏ trước tiên; vì vậy khi quay ở vùng nước xanh hoặc xanh dương, thiết lập white balance thủ công hoặc sử dụng filter/red correction trong hậu kỳ để phục hồi màu sắc tự nhiên. Đèn flash và đèn video (strobe, continuous light) giúp bù sáng và tái tạo màu sắc ở cự ly gần.
• Ổn định và bố cục: Giữ thân mình cố định bằng trim và cân bằng trong bình lặn; hạn chế di chuyển đột ngột để tránh làm loạn nước. Sử dụng khung hình theo quy tắc một phần ba (rule of thirds) hoặc đặt chủ thể theo hướng chuyển động để tạo cảm giác không gian.
• Âm thanh: Âm thanh trực tiếp dưới nước thường kém; ghi âm môi trường có thể dùng hydrophones chuyên dụng nếu cần phân tích tiếng động, nhưng cho video quảng bá thường dùng dubbing hoặc nhạc nền.

Trong trường hợp này, Remmers và đồng đội đã làm đúng: không kích động, không sử dụng mồi (baiting) và tập trung dọn lưới — hành động vừa an toàn vừa có mục đích bảo tồn.

An toàn cho thợ lặn khi chạm trán cá mập lớn

Dù nhiều cá mập không chủ động tấn công con người, nhưng gặp một cá thể lớn vẫn có thể nguy hiểm nếu phản ứng sai. Một vài nguyên tắc an toàn cơ bản:

• Giữ khoảng cách an toàn; tránh tiếp cận đầu hoặc đuôi.
• Không dùng tay hay vật để chạm; tránh làm động chủ thể.
• Tránh tạo bọt quá nhiều, cử chỉ đột ngột hoặc ôm lấy thiết bị khiến cá mập tò mò theo hướng tiêu cực.
• Tổ chức theo nhóm, duy trì tầm nhìn lẫn nhau và có kế hoạch rút lui an toàn.
• Không cho thức ăn hay mồi; baiting làm thay đổi hành vi tự nhiên và có thể gây nguy hiểm cho cộng đồng lặn về sau.

Bối cảnh sinh thái: quần thể cá mập trắng ở Địa Trung Hải

Địa Trung Hải là một biển lục địa khép kín với đa dạng sinh học cao nhưng cũng chịu áp lực nhân tạo lớn. Nhiều loài sống nơi đây là quần thể cục bộ, có khả năng cô lập gene. Cá mập trắng xuất hiện rải rác tại Địa Trung Hải từ trước, nhưng số lượng giảm sút do các yếu tố:

• Đánh bắt quá mức, bao gồm bắt nhầm (bycatch) và đánh bắt có mục tiêu.
• Mất môi trường sống sinh sản và nguồn thức ăn do ô nhiễm và biến đổi biển.
• Thương mại bất hợp pháp, buôn bán vây, thịt hoặc sản phẩm khác.

Việc ghi nhận bằng video giúp xác minh sự hiện diện và có thể hỗ trợ cho chương trình thả tag vệ tinh, lấy mẫu di truyền (DNA) để đánh giá kích thước quần thể, luồng di cư và mối liên hệ với quần thể Đại Tây Dương.

Phương pháp nghiên cứu tiếp theo

Các nhà khoa học có thể triển khai một số phương pháp sau để mở rộng hiểu biết:

• Gắn tag vệ tinh để theo dõi di chuyển theo mùa.
• Xét nghiệm DNA môi trường (eDNA) từ mẫu nước để phát hiện dấu vết di truyền mà không cần bắt động vật.
• Phân tích hình thái và tỷ lệ vết thương để ước lượng tác động của lưới và đánh bắt trái phép.

Vai trò của nhiếp ảnh gia và cộng đồng lặn trong bảo tồn

Nhiếp ảnh và video dưới nước là công cụ mạnh mẽ để nâng cao nhận thức. Hình ảnh trực quan khiến công chúng, nhà làm luật và nhà quản lý nguồn lợi dễ tiếp nhận thực trạng hơn bất kỳ báo cáo khoa học khô khan nào. Tuy nhiên, nhiếp ảnh gia có trách nhiệm đạo đức: không câu kéo (bait), không xâm phạm môi trường sống, và tôn trọng nguyên tắc làm việc với động vật hoang dã.

Các nhóm dọn lưới như Ghost Diving vừa bảo vệ môi trường, vừa cung cấp tư liệu quan trọng. Họ chứng minh rằng hoạt động bảo tồn có thể song hành với nghề lặn và nhiếp ảnh dưới nước — nếu thực hiện đúng cách.

Hướng dẫn chọn thiết bị quay phim và chụp ảnh dưới nước

Nếu bạn là thợ lặn hoặc nhiếp ảnh gia muốn ghi lại các cuộc gặp gỡ tương tự, gợi ý thiết bị cơ bản:

• Máy ảnh/hệ thống video: Mirrorless hoặc DSLR có khả năng quay 4K là lựa chọn tốt; cảm biến lớn giúp kiểm soát nhiễu ở ISO cao.
• Hộp chống nước (housing): Hộp chất lượng cao, tương thích với model máy, có thể chịu được sâu lặn yêu cầu. Tham khảo các lựa chọn hộp chống nước và phụ kiện trên dancamera.vn.
• Ống kính góc rộng + dome port: dome port giúp cải thiện góc nhìn và giảm biến dạng hình ảnh dưới nước.
• Đèn video/liên tục và strobe: Đèn liên tục giúp cân bằng ánh sáng khi quay video; strobe cho chụp ảnh tĩnh để tái tạo màu đỏ đã bị hấp thụ.
• Thẻ nhớ, pin dự phòng và bảo dưỡng: Luôn mang đủ thẻ nhớ tốc độ cao và pin thay; kiểm tra gioăng cao su và làm khô trước khi sử dụng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Cá mập trắng có thường xuất hiện ở Địa Trung Hải không?

Có ghi nhận lịch sử nhưng quần thể hiện tại khá thưa thớt. Các phát hiện gần đây, bao gồm video này, cho thấy vẫn có cá mập trắng di chuyển qua khu vực, nhưng số lượng thấp và bị đe dọa.

2. Tôi có nên cố gắng quay cá mập nếu gặp ngoài biển không?

Ưu tiên an toàn: nếu bạn là thợ lặn có kinh nghiệm, giữ khoảng cách, không kích động và tuân thủ nguyên tắc không baiting. Nếu không tự tin, giữ khoảng cách và báo cáo về trung tâm nghiên cứu hoặc cơ quan bảo tồn địa phương.

3. Cần thiết bị nào để quay cá mập an toàn?

Ống kính góc rộng, hộp chống nước chắc chắn, đèn video và hệ thống ổn định. Quan trọng hơn là kỹ năng lặn và hiểu hành vi động vật.

4. Video này có giúp bảo tồn loài không?

Có. Tư liệu hình ảnh tăng tính thuyết phục cho các báo cáo khoa học, chiến dịch bảo vệ và thúc đẩy kiểm soát đánh bắt trái phép. Tuy nhiên cần hành động pháp lý và quản lý nguồn lực tiếp theo để tạo ra tác động bền vững.

5. Làm sao để giúp bảo tồn cá mập trắng ở Địa Trung Hải?

Ủng hộ các tổ chức bảo tồn, tham gia chiến dịch dọn lưới, báo cáo hoạt động đánh bắt nghi ngờ, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Bạn cũng có thể hỗ trợ nghiên cứu bằng cách chia sẻ dữ liệu, hình ảnh hoặc đóng góp tài trợ cho chương trình thả tag và khảo sát.

Kết luận và kêu gọi hành động

Đoạn video cá mập trắng xuất hiện ở Địa Trung Hải không chỉ là một khoảnh khắc kinh ngạc về mặt nhiếp ảnh mà còn là lời nhắc mạnh mẽ về trách nhiệm bảo tồn. Những hình ảnh như vậy có thể trở thành điểm khởi đầu để thay đổi chính sách, nâng cao ý thức và thúc đẩy hành động thực tế nhằm giảm đánh bắt trái phép và loại bỏ những mối nguy như ghost nets.

Nếu bạn quan tâm tới nhiếp ảnh dưới nước, cần mua hộp chống nước, ống kính góc rộng hoặc đèn video phù hợp để chuẩn bị cho những cuộc gặp gỡ như thế này, hãy ghé thăm dancamera.vn — nơi cung cấp tư vấn thiết bị, các sản phẩm chính hãng và hướng dẫn kỹ thuật chuyên sâu dành cho thợ lặn và nhiếp ảnh gia. Cùng nhau, cộng đồng nhiếp ảnh và lặn có thể vừa ghi lại vẻ đẹp hoang dã của đại dương, vừa góp phần bảo vệ nó cho thế hệ tương lai.

Tham khảo: Báo cáo của Blue Marine Foundation, thông tin từ Healthy Seas Foundation và các bài viết khoa học liên quan đến phân bố cá mập trắng ở Địa Trung Hải.

Để xem bộ sưu tập hộp chống nước, ống kính phù hợp và phụ kiện quay phim dưới nước, truy cập dancamera.vn ngay hôm nay.