Lights Out ở Scoresby Sund — Kinh nghiệm chụp nhật thực toàn phần ở Bắc Cực

Lights Out ở Scoresby Sund: Hành trình chụp nhật thực toàn phần ở Bắc Cực

«Quá ngoạn mục», Wayne kể lại với giọng đầy thán phục. «Đây có lẽ là khoảnh khắc ấn tượng nhất tôi từng chụp.» Dù đã dẫn nhiều workshop nhiếp ảnh khắp thế giới, đây là lần đầu cả Marc và Wayne trải nghiệm một nhật thực toàn phần. Marc thừa nhận trước đây nhật thực chưa nằm trong danh sách ưu tiên — bởi những bức telephoto cận cảnh và corona, dù kỹ thuật cao, thường trông tương tự nhau bất kể tay máy là ai.

«Với tôi, những kiểu bố cục ấy không phải mục tiêu chính,» Marc giải thích. «Bạn có thể tìm một ảnh cận NASA đẹp hơn bất cứ bức nào mình chụp. Điều tôi quan tâm là ánh sáng xung quanh nhật thực, cách nó ảnh hưởng lên phong cảnh hoang dã nơi bạn đứng. Nếu chụp nhật thực, tôi luôn muốn ở một nơi khác biệt.»

Đường đi của nhật thực lần này băng qua nhiều quốc gia, nhưng Greenland là lựa chọn đầu của Marc. Có kinh nghiệm dẫn workshop ở đảo băng, anh biết cảnh vật sẽ ấn tượng; thử thách là vạch trục totality xuyên qua Scoresby Sund. «Marc biết về eo vịnh này,» Wayne nhớ lại. «Chúng tôi nhìn bản đồ và thấy totality nằm chính giữa fjord hơn hai phút—điểm lý tưởng.»

Hành trình tới Scoresby Sund: logistics và cân bằng cân nặng

Vận hành workshop tới Greenland đã khó, đưa một nhóm tới tận Scoresby Sund còn phức tạp hơn. Các chuyến bay thương mại đến fjord rất hiếm, chỉ một hai chuyến mỗi tuần, không trùng lịch với tàu. Marc buộc phải thuê máy bay riêng để phù hợp thời gian, làm tăng độ phức tạp tổ chức.

Kế hoạch ban đầu thuê chiếc máy bay lớn thất bại, buộc họ chia đôi bằng hai máy bay nhỏ hơn — và nghĩa là giới hạn trọng lượng rất nghiêm ngặt. Mọi pound / kilogram đều tính: kit máy ảnh, quần áo, dung lượng ổ cứng, thậm chí cân nặng các nhiếp ảnh gia.

«Wayne nặng hơn 90 kg — toàn cơ bắp như đô vật,» Marc cười. «Chúng tôi chỉ được phép khoảng 25 kg cho máy ảnh và quần áo. Rất chật.» Để giải quyết, Marc mang theo một laptop dùng chung để mọi người chuyển file sang ổ cứng di động; thêm vào đó là kết nối Starlink trên tàu và dịch vụ giặt ủi của thủy thủ đoàn để không ai phải bỏ lại thiết bị quan trọng.

Đặt nhật thực vào phong cảnh: lợi thế của góc thấp 25°

Điểm đặc biệt của nhật thực lần này là vị trí thấp trên bầu trời, chỉ khoảng 25° so với chân trời. Với nhiếp ảnh gia, điều này có nghĩa nhật thực không chỉ là sự kiện phía trên đầu mà có thể trở thành một thành phần hài hòa trong bố cục cảnh quan. Chính xác là sự khác biệt Marc tìm kiếm so với kiểu ảnh tele corona tiêu chuẩn.

«Wayne và tôi đã ở Utah dịp nhật thực hình nhẫn năm trước để hình dung 25° trên bầu trời trông ra sao,» Marc kể. «Ở Greenland, 25° nghĩa là mặt trời ngay phía trên đỉnh núi, và cách duy nhất để bố cục tốt là từ trên tàu.» Vì vậy họ thuê tàu Polar Front để có tầm nhìn động và linh hoạt.

Trên tàu, cảnh quan Arctic vốn đã hùng vĩ: khối băng lớn cao như tòa nhà có cả vòm, núi vút lên 1.800 m từ mặt nước. Khi trôi trên biển, bạn đứng sát cạnh những iceberg có cả vòm, các bức tường băng và đỉnh núi thẳng ra biển — tất cả hợp lại tạo nền cho nhật thực theo cách không thể sao chép trên đất liền.

Chuẩn bị trước giờ G

Vài ngày trên tàu trước nhật thực cho phép nhóm làm quen với địa hình: chụp iceberg, sông băng tidewater, và thậm chí bắt gặp muskox dọc bờ. Greenland gần đây đã đóng một nửa vòng truyền thống của Scoresby Sund để bảo vệ narwhal, nên họ chỉ đi phần được phép. Trong thời gian trên zodiac, Marc và Wayne luyện nhóm sẵn sàng cho khoảnh khắc chính, đặc biệt là giải mã một lỗi phổ biến nhiều người mới chụp nhật thực mắc: khi nào nên tháo bộ lọc mặt trời (solar filter).

Khi nào PHẢI bỏ filter: quy tắc vàng an toàn và kỹ thuật

«Mọi người nghĩ rằng mình luôn cần filter mặt trời,» Marc nói. Thực ra filter rất cần thiết trong giai đoạn nhật thực từng phần để bảo vệ mắt và cảm biến, nhưng khi tới giai đoạn toàn phần (totality), bạn PHẢI tháo filter ngay lập tức. Nếu còn đeo, filter sẽ che gần như toàn bộ ánh sáng khi mặt trời bị che kín, khiến ảnh hoàn toàn thiếu sáng.

Wayne mô tả: «Bạn đang chụp qua một filter giảm 16–18 stop và nghĩ ‘Thật tối!’ Và đúng thôi — bạn chỉ được phần hình dạng ban đầu. Đó là điều duy nhất bạn thấy.» Vì vậy Marc và Wayne tổ chức tập dượt trên boong để mọi người làm quen thao tác tháo lắp filter nhanh, chuyển ống kính, và chạy test exposure trước khi bóng umbra tràn tới.

Họ tới chỗ dự định trước 24 giờ để ‘đậu’ vị trí, sẵn sàng nếu tàu khác muốn dừng ở đó. Quan trọng hơn là theo dõi thời tiết: ở vịnh sâu, mây có thể chạy vào và thay đổi mọi thứ nhanh chóng.

Đêm tắt đèn: khoảnh khắc totality

Ngày nhật thực, mây thấp từng che mất ba ngọn núi mà họ muốn dùng làm khung phải. «Nhưng lợi thế của tàu là ta có thể dịch chuyển,» Marc nói. Họ đi xa hơn ra ngoài fjord cho bầu trời sạch.

Trong suốt giai đoạn bán phần kéo dài hơn một giờ, không khí trên boong dần trở nên tập trung. Mọi người điều chỉnh filter, kiểm tra bracketing và bố cục. Rồi bóng tối ập tới: «Tối — chợt boom!» Wayne nhớ lại. «Khoảng bốn giây và mọi thứ từ sáng chuyển sang tối. Trời như hoàng hôn thu bé lại, bạn thấy Sao Kim bên trái, Mộc Tinh và Thủy Tinh ở phải.»

Hai phút toàn phần theo biểu đồ thiên văn trôi qua như một chớp: Marc còn ấn tượng bởi tốc độ ánh sáng biến đổi và vẻ đẹp xung quanh.

Thực tế bóng umbra ở fjord sâu tối hơn dự đoán; giữa totality họ phải tăng ISO và kêu gọi nhau cập nhật thông số để kịp bắt cảnh. Trên boong, không khí làm việc căng như đấu trường: nhiếp ảnh gia dùng hai thân máy, luân phiên giữa telephoto chụp corona và các panorama cầm tay góc rộng, còn có cả drone bay lên.

Khi mặt trời ló dạng trở lại và hiệu ứng ‘diamond ring’ xuất hiện, một niềm vui vỡ òa trên tàu: thuyền trưởng bấm còi sương, mọi người reo hò, ôm nhau, bắt tay và ăn mừng. Thật may mắn cho họ: 30 phút sau, trời hoàn toàn phủ mây — nếu chậm hơn nửa tiếng, sẽ chẳng thấy gì.

Ảnh chụp: kỹ thuật, ngẫu hứng và may mắn

Thành công của hai phút này phụ thuộc cả vào kỹ năng cầm lái của thuyền trưởng lẫn thao tác của nhiếp ảnh gia. Fjord sâu hơn 150 m, không thể thả neo; thuyền trưởng phải giữ vị trí bằng cách giằng tàu ngang lại với gió 16 knot dựa theo hướng radio của Marc. «Ông ấy làm chủ hoàn hảo,» Wayne nói.

Dù phải quản lý boong, hai người vẫn có những khoảnh khắc định nghĩa: Marc gần như làm mất mất khoảnh khắc drone, Wayne chụp panorama tay đầy sáng tạo.

Góc nhìn trên không của Marc

10 phút trước totality, Marc cho drone bay quanh 90 m để đánh cao. Rồi anh bị cuốn vào việc đổi ống kính medium-format và suýt quên drone vẫn ở trên trời. Nhờ may mắn và phản xạ, anh kịp bấm một khung bracket gồm con tàu, các iceberg và nhật thực. Về nhà xem file, anh nhận ra đã bắt được đường chia giữa sáng và bóng: mép bóng Mặt Trăng in trên mặt nước — một khoảnh khắc siêu thực.

«Hồi tưởng lại, tôi ước mình bật video drone để thấy quá trình vào và ra của bóng,» anh nói. Nhưng bức ảnh tĩnh đó có thể là ảnh yêu thích của anh.

Panorama cầm tay của Wayne

Wayne thì làm nên điều bất ngờ: giữa totality anh nhận thấy nhật thực hơi cao hơn mong muốn và ánh nước quá đẹp để bỏ qua. Anh quyết định sweep máy tay, chụp 12 khung multi-row panorama — trời, núi, nước — rồi ghép ở nhà. Làm việc với ISO cao, anh xử lý như ảnh thiên văn: khử nhiễu, dùng mặt nạ (masks) cho nước, núi và bầu trời trong Photoshop.

Quan trọng là anh không phóng to nhật thực trong hậu kỳ. «Nhiều người phóng lớn để nhấn mạnh, nhưng với Marc và tôi, phong cảnh luôn là yếu tố chính.» Cả hai liên tục nhắc nhở nhóm: ai cũng muốn bức ảnh phong cảnh — đó mới là mục tiêu.

Nguyên tắc vàng khi chụp nhật thực

Dưới đây là những bài học và mẹo kỹ thuật Marc & Wayne tổng hợp — áp dụng được cho mọi địa điểm, dù bạn không thuê tàu ra Greenland:

• Để sẵn ống kính phù hợp: Ống góc rộng hơi dài (35mm full-frame) hoặc 50mm thường phù hợp khi bạn muốn đặt nhật thực trong khung cảnh; dưới 28mm làm nó quá nhỏ.
• Bracket trong totality: Chụp bracket ±2 EV (mỗi bước 2 stop) giúp bạn giữ được dải sáng rộng giữa môi trường tối và corona sáng.
• Khép khẩu cho diamond ring: Khi hiệu ứng diamond ring xuất hiện, hãy đóng khẩu đến f/13–f/16 để kéo ra tia sáng và tạo độ nét cho vành sáng.
• Tính tới corona: Corona có thể rộng gấp đôi bán kính mặt trời — để chừa không gian trong khung.
• Cam kết với một tầm nhìn: Chọn phong cách (telephoto corona hay wide landscape) và tập trung thay vì cố chụp mọi thứ trong hai phút.

Ví dụ cài đặt tham khảo khi totality (tham khảo cho máy full-frame, khẩu độ tương đương):

• Telephoto (300–600mm): shutter 1/125–1/400, ISO 400–1600 tùy corona, f/8–f/11
• Góc rộng đặt cảnh (35–50mm): shutter 1/4–1/15 (cầm tay nếu đủ sáng), ISO 800–3200, f/5.6–f/11
• Diamond ring/bailey’s beads: f/13–f/16, shutter 1/125–1/500, ISO 100–800

Nhớ: trong giai đoạn bán phần phải dùng solar filter và tuyệt đối không nhìn trực tiếp bằng mắt thường hay viewfinder quang học—dùng viewfinder điện tử, live view hoặc kính an toàn.

Sau sự kiện: hậu kỳ và chia sẻ

Buổi tối sau đó là một buổi tiệc trên tàu: chiếu slideshow 6 phút các ảnh chuyến đi cho thủy thủ đoàn, hát mừng cùng thuyền trưởng và khen nhau. Trong xử lý hậu kỳ, kỹ thuật nhiễu hạt (noise reduction), ghép panorama, và sử dụng layer/mask là kỹ năng cốt lõi để tái tạo cảm giác lúc đó.

Marc và Wayne nhớ lại: «Chúng tôi không tin mình vừa trải qua điều đó. Chúng tôi chụp được, và mọi người ăn mừng. Đó là ký ức khó quên.» Wayne kết lại: «Tôi là người may mắn nhất. Nó thật sự—kinh hoàng.»

Phân tích: tại sao chụp nhật thực trong landscape có giá trị khác biệt?

Ảnh nhật thực truyền thống chú trọng chi tiết corona, cấu trúc plasma và mảng tia sáng — rõ ràng là đẹp và khoa học. Nhưng khi đặt nhật thực vào phong cảnh, ảnh trở nên có câu chuyện: mối liên hệ giữa ánh sáng nhân tạo/thiên nhiên, tỷ lệ giữa thiên thể và địa mạo, và cảm giác con người nhỏ bé trước vũ trụ. Ở vị trí thấp như 25°, nhật thực trở thành phần của bố cục, tạo chiều sâu và cảm xúc khác hẳn ảnh tele cận.

Vị trí trên tàu còn bổ sung yếu tố di chuyển: bạn có thể chọn background tốt nhất, né mây và khai thác phản xạ trên nước. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi phối hợp nhiều yếu tố: điều hướng tàu, kiểm soát vị trí drone (quy định hàng hải/FAA tương đương), và xử lý dao động vì gió, sóng.

FAQ — Hỏi đáp nhanh cho người muốn chụp nhật thực

1. Tôi cần filter mặt trời loại nào?

Dùng solar filter đạt chuẩn (ISO, CE) cho ống kính và kính an toàn cho mắt. Không dùng kính râm hay phim ảnh tự chế. Trong giai đoạn bán phần, luôn che sensor và mắt bằng filter; chỉ tháo khi totality bắt đầu.

2. Có thể dùng máy mirrorless hay smartphone không?

Có thể. Mirrorless có lợi thế live view và histogram. Với smartphone, dùng kính lọc chuyên dụng và tripod adapter; nhưng dynamic range và kích thước sensor giới hạn chi tiết corona.

3. Tôi cần mang bao nhiêu lens?

Ưu tiên hai thân: một ống góc rộng (35–50mm) cho phong cảnh, một tele (150–600mm) cho corona chi tiết. Nếu chỉ một thân, chọn lens góc rộng dài (35mm) để chụp phong cảnh có quy mô nhật thực.

4. Drone có lợi gì và cần lưu ý gì?

Drone cho góc nhìn trên không và thể hiện ranh giới bóng umbra rất hiệu quả. Lưu ý luật bay địa phương, độ cao an toàn, gió mạnh và pin giảm lạnh nhanh. Luôn kiểm tra quy định tàu và vùng bảo tồn.

5. Làm sao xử lý noise khi chụp ISO cao?

Dùng kỹ thuật chụp bracket, stacking (nếu có nhiều khung tương tự), và phần mềm khử nhiễu chuyên dụng. Giữ chi tiết qua mask, không quá lạm dụng sharpening lên vùng nhiễu.

Lời khuyên cuối cùng và kêu gọi hành động

Chụp nhật thực toàn phần là thử thách kỹ thuật và trải nghiệm cảm xúc sâu sắc. Nếu bạn muốn tham gia những chuyến workshop như thế hoặc tìm trang bị chuyên dụng (filter, tripod, drone, ổ cứng di động), tham khảo dancamera.vn — nơi có tư vấn thiết bị, khóa học và kinh nghiệm thực tế từ cộng đồng nhiếp ảnh Việt Nam. Ghé dancamera.vn để cập nhật tour, thiết bị và mẹo kỹ thuật cho lần nhật thực tới.

Ghi chú tác giả

Wayne Suggs và Marc Muench là nhiếp ảnh gia thiên nhiên và giảng viên tại Muench Workshops. Marc là nhiếp ảnh gia thế hệ thứ ba trong gia đình Muench; Wayne có hơn 40 năm kinh nghiệm chụp phong cảnh và động vật hoang dã. Bài viết gốc được công bố trên Muench Workshops và PetaPixel; phiên bản này biên dịch và mở rộng cho độc giả tiếng Việt, kèm phân tích kỹ thuật và FAQ thực tế.

Affiliate Disclosure: Một số bài có liên kết affiliate; chúng tôi có thể nhận hoa hồng nếu bạn mua qua link đó.