ACLU kiện ICE vì không cung cấp tài liệu về đe dọa nhiếp ảnh gia khi quay phim cán bộ liên bang

ACLU kiện ICE vì không cung cấp tài liệu liên quan tới đe dọa nhiếp ảnh gia khi quay phim cán bộ liên bang

Tổ chức American Civil Liberties Union (ACLU) cùng ACLU miền Bắc California và MacArthur Justice Center đã đệ đơn kiện lên Tòa án Quận Hoa Kỳ cho Quận Bắc California, cáo buộc Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) cùng các cơ quan thuộc Bộ An ninh Nội địa (DHS) đã thất bại trong việc cung cấp hồ sơ theo Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA) về các chính sách và hoạt động bị cáo buộc đe dọa, giám sát, bắt giữ hoặc can thiệp nhằm vào người chụp ảnh, quay phim khi họ ghi lại hành động của cán bộ liên bang trong các chiến dịch thực thi di trú.

Nội dung kiện tụng và yêu cầu của ACLU

Theo đơn kiện được nộp ngày thứ Tư, ACLU đã gửi yêu cầu FOIA vào tháng 11/2025 tới nhiều cơ quan liên quan, bao gồm ICE và Cơ quan Bảo vệ Biên giới và Hải quan Hoa Kỳ (CBP). Yêu cầu này đề nghị cung cấp các chính sách nội bộ, chỉ dẫn, thông tin liên lạc và tài liệu liên quan đến cách thức các cơ quan này xử lý, theo dõi hoặc can thiệp đối với những người chụp ảnh, quay phim, hoặc những cá nhân bị bắt giữ/giám sát vì đã công bố hình ảnh, video liên quan đến cán bộ liên bang.

Sáu tháng sau, theo đơn kiện, chính phủ chưa chuyển giao bất kỳ tài liệu nào và cũng không chứng minh được lý do hợp lý khiến những tài liệu ấy cần được giữ bí mật. Đơn kiện lập luận rằng việc không đáp ứng yêu cầu FOIA là trái quy định pháp luật và yêu cầu tòa án buộc chính phủ phải công khai các tài liệu liên quan.

“Quay phim cán bộ liên bang là một tự do cơ bản”

Trong thông cáo báo chí của MacArthur Justice Center, các tổ chức pháp lý nhấn mạnh rằng việc ghi lại hành vi của cán bộ chính phủ trong khi họ thi hành công vụ là hành vi hợp pháp và thuộc về quyền tự do thông tin của công chúng. Khi các chiến dịch đột kích di cư và thực thi di trú gia tăng, đã có báo cáo về một khuynh hướng: những người ghi hình bị theo dõi, đe dọa, tấn công hoặc gặp hậu quả từ phía các cơ quan liên bang.

Đơn kiện nêu rõ công chúng gần như không biết đến các chính sách, chỉ thị nội bộ hay cách thức giải thích pháp lý bên trong Bộ An ninh Nội địa có thể đã tạo điều kiện cho hành vi đó lan rộng. Họ cũng yêu cầu làm rõ tần suất DHS sử dụng lệnh bắt, trát đòi (subpoena) hay các biện pháp pháp lý khác nhằm chống lại những người ghi hình cán bộ liên bang.

MacArthur Justice Center viết: “Quay phim cán bộ liên bang là một tự do cơ bản — và khi chính quyền cản trở tự do ấy, công chúng có quyền biết. Vụ kiện này là bước quan trọng để đòi hỏi minh bạch và bảo vệ quyền cơ bản đó.”

Các vụ việc được nêu trong đơn kiện

Đơn kiện được nộp sau hàng loạt lời tố cáo từ các phóng viên ảnh và nhiếp ảnh gia từng tác nghiệp tại khu vực nhà giam Delaney Hall ở New Jersey. Theo báo cáo, nhiều người cho biết họ bị ICE và lực lượng khác nhắm thẳng vào máy ảnh, gây hư hỏng trang thiết bị và thậm chí gây chấn thương thể xác (ví dụ gãy ngón tay).

Một vụ việc khác liên quan đến một trung sĩ cảnh sát New Jersey bị buộc tội vì bị cáo buộc lấy trộm túi máy ảnh của một nhà báo khi cô này bị tấn công bởi một thanh gỗ 2×4 và phải vào viện điều trị khi đang ghi hình tình hình hỗn loạn bên ngoài Delaney Hall.

Image credits: Header photo licensed via Depositphotos.

Bối cảnh pháp lý: quyền được quay phim cán bộ chính quyền

Quyền ghi âm, quay phim hay chụp ảnh cán bộ chính phủ khi họ thi hành công vụ trong không gian công cộng đã được các tòa án liên bang ở Mỹ công nhận là một phần của quyền tự do biểu đạt và quyền tiếp cận thông tin công cộng. Một số án lệ liên quan (ví dụ Glik v. Cunniffe, 2011 ở Vòng Phúc thẩm 1 Hoa Kỳ) xác nhận quyền của công dân được quay cảnh hành động của cảnh sát trong không gian công cộng miễn là không cản trở nhiệm vụ của họ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn có sự khác biệt trong cách các lực lượng thực thi hành pháp luật phản ứng: từ phối hợp, chấp nhận đến việc can thiệp, thu giữ thiết bị hoặc khởi tố. Khi cán bộ liên bang hay cơ quan sử dụng biện pháp mạnh, công chúng và báo chí có thể dựa vào luật FOIA để truy xuất các chính sách nội bộ, hướng dẫn tác nghiệp, báo cáo khiếu nại và biện pháp kỷ luật nhằm hiểu rõ phạm vi và tính hợp pháp của hành vi đó.

FOIA hoạt động thế nào và tại sao ACLU lại kiện?

Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA) quy định rằng các cơ quan liên bang phải tạo điều kiện cho công chúng truy cập tài liệu, với một số ngoại lệ hạn chế (bí mật quốc gia, thông tin cá nhân nhạy cảm, quy trình điều tra đang diễn ra, v.v.). Khi một cá nhân hoặc tổ chức gửi yêu cầu FOIA, cơ quan nhận yêu cầu phải phản hồi trong một khoảng thời gian quy định (thường là 20 ngày làm việc, có thể gia hạn trong những trường hợp phức tạp) và tiến hành tìm kiếm tài liệu phù hợp, sau đó chuyển giao hoặc giải thích lý do cấm/loại trừ.

Theo đơn kiện, ACLU đã gửi yêu cầu từ tháng 11/2025 nhưng sau hơn nửa năm chính phủ vẫn chưa cung cấp tài liệu hay lập luận hợp lệ cho việc từ chối. Vì vậy, ACLU đã sử dụng biện pháp pháp lý để buộc cơ quan thực thi cung cấp tài liệu hoặc để tòa xác định các ngoại lệ bị viện dẫn có hợp lệ hay không.

Tại sao vụ kiện này quan trọng với nhiếp ảnh gia và báo chí?

1) Minh bạch chính sách: Nếu DHS hoặc ICE có các chỉ dẫn nội bộ khuyến khích can thiệp vào ghi hình, công chúng cần biết để đánh giá hành vi của cơ quan công quyền.
2) Bảo vệ quyền tác nghiệp: Các nhà báo, phóng viên ảnh và công dân tác nghiệp tại hiện trường cần hiểu rõ quyền của họ và cách phòng vệ pháp lý khi bị can thiệp, tịch thu thiết bị hay bị ngăn cản.
3) Tiền lệ pháp lý: Kết quả vụ kiện có thể làm rõ ranh giới giữa an ninh, trật tự công cộng và quyền tự do ghi hình — ảnh hưởng tới cách các cơ quan thi hành áp dụng biện pháp trong tương lai.

Những tài liệu ACLU có thể buộc phải được tiết lộ

• Chính sách, chỉ dẫn nội bộ về việc xử lý người chụp/ghi hình trong các chiến dịch thi hành di trú.
• Tài liệu hướng dẫn, tập huấn, slide đào tạo cho nhân viên liên quan đến ghi hình, giám sát mạng xã hội, hoặc xử lý bằng chứng video.
• Hồ sơ khiếu nại, báo cáo nội bộ về sự cố liên quan đến hành vi với nhiếp ảnh gia.
• Biên bản liên lạc với các cơ quan khác về cách tiếp cận người ghi hình (ví dụ trát đòi, yêu cầu xóa dữ liệu, tịch thu thiết bị).
• Số liệu về tần suất sử dụng trát đòi, lệnh tạm giữ, arrest reports liên quan đến người quay phim.

Hướng dẫn thực tế cho nhiếp ảnh gia và phóng viên tác nghiệp

Dưới đây là một số nguyên tắc thực tiễn dành cho người chụp ảnh/quay phim khi đối diện cán bộ liên bang hoặc lực lượng hành pháp tại hiện trường:

Trước khi tác nghiệp

• Hiểu rõ luật địa phương và luật liên bang: Những trạng thái khác nhau có luật wiretapping khác nhau — ở Mỹ, luật tiểu bang về ghi âm có thể yêu cầu sự đồng ý của tất cả các bên trong một số trường hợp; tuy nhiên hành vi quay phim trong không gian công cộng thường được bảo vệ.
• Chuẩn bị trang thiết bị: dùng túi chống sốc, bảo hiểm thiết bị nếu có. Sao lưu dữ liệu (backup) định kỳ trên thẻ nhớ dự phòng và đám mây khi có thể.
• Chuẩn bị giấy tờ: nếu là nhà báo, mang thẻ nhà báo (press badge) và thẻ căn cước; ghi chú thông tin liên hệ tòa soạn hoặc luật sư.

Khi tác nghiệp tại hiện trường

• Đứng trên khu vực công cộng: không chạm vào cán bộ, không can thiệp vào công việc hành pháp.
• Ghi chú: thời gian, địa điểm, biển số xe, biển hiệu mặc trên đồng phục, tên/ID của cán bộ (nếu có) và tên nhân chứng.
• Giữ kênh liên lạc mở: nếu bị chặn hoặc yêu cầu dừng quay, yêu cầu lý do cụ thể và hãy hỏi về cơ sở pháp lý cho yêu cầu đó.
• Không xóa dữ liệu khi bị yêu cầu: nếu bị tịch thu hoặc đe dọa, cố gắng liên hệ luật sư hoặc tổ chức hỗ trợ pháp lý.

Sau khi sự cố xảy ra

• Lưu giữ chứng cứ: sao chép ngay lập tức video/gốc ảnh sang nhiều nơi.
• Ghi chép lại toàn bộ diễn biến, thu thập danh tính nhân chứng.
• Cân nhắc nộp đơn FOIA để yêu cầu hồ sơ liên quan tới sự cố, phối hợp với các tổ chức pháp lý như ACLU nếu cần.

Hỏi đáp (FAQ)

1. Tôi có bị phạm luật khi quay phim cán bộ liên bang ở nơi công cộng không?

Trong hầu hết trường hợp, không. Việc ghi hình cán bộ liên bang khi họ thi hành công vụ trong không gian công cộng được coi là hành vi được bảo vệ bởi quyền tự do ngôn luận và tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, tránh cản trở công vụ và tuân thủ luật tiểu bang về ghi âm nếu có yêu cầu đồng thuận.

2. Nếu một cán bộ tịch thu máy ảnh hoặc thẻ nhớ của tôi thì sao?

Không khuyến khích chống trả về thể chất. Ghi lại thông tin về cán bộ và sự kiện, cố gắng có nhân chứng, liên hệ luật sư hoặc tổ chức hỗ trợ. Bạn có quyền yêu cầu biên bản tịch thu và có thể sử dụng FOIA để yêu cầu hồ sơ liên quan đến hành động đó.

3. FOIA có thể giúp gì cho nhà báo và nhiếp ảnh gia?

FOIA cho phép truy xuất các tài liệu nội bộ của cơ quan liên bang, giúp làm sáng tỏ chính sách, hướng dẫn hoặc các hành động cụ thể đối với người ghi hình. Nếu cơ quan từ chối, bạn có thể kiện để buộc họ cung cấp tài liệu hoặc để tòa đánh giá lý do từ chối.

4. Tôi ở Việt Nam, bài học này áp dụng thế nào?

Mặc dù vụ việc diễn ra tại Hoa Kỳ, nguyên tắc chung là nhà báo và nhiếp ảnh gia ở mọi nơi nên biết quyền tác nghiệp tại quốc gia mình, luôn ghi bằng chứng, tránh cản trở công vụ và tìm hiểu kênh pháp lý/chính thức để khiếu nại nếu bị xâm phạm quyền.

Ý nghĩa rộng hơn và những rủi ro dành cho tự do báo chí

Sự việc này không chỉ là mâu thuẫn giữa tổ chức dân sự và một cơ quan hành pháp — nó còn liên quan đến quyền cơ bản của công chúng được giám sát hành động của quyền lực nhà nước. Nếu các cơ quan liên bang có khuynh hướng đàn áp, theo dõi hoặc tấn công người ghi hình, điều đó có thể tạo ra hiệu ứng răn đe, khiến báo chí và người dân e ngại ghi lại thực tiễn hành pháp.

Vụ kiện FOIA của ACLU nhắm vào minh bạch hoá: buộc các cơ quan công bố chính sách, báo cáo và cách họ ứng xử với những người ghi hình. Kết quả có thể tạo ra tiền lệ pháp lý bảo vệ quyền ghi hình, hoặc ít nhất buộc cơ quan phải xét lại các biện pháp nội bộ gây hại tới quyền tự do báo chí.

Làm thế nào để theo dõi tiến trình vụ kiện và tìm trợ giúp?

Bạn có thể đọc bản sao đơn kiện và theo dõi các cập nhật từ MacArthur Justice Center và ACLU. Đơn kiện được công bố công khai (tham khảo: ACLU v. ICE — Filed Complaint).

Nếu bạn là nhiếp ảnh gia hoặc phóng viên gặp sự cố tương tự, cân nhắc kết nối với các tổ chức pháp lý (ví dụ ACLU), hiệp hội báo chí địa phương, hoặc tìm tư vấn luật sư có kinh nghiệm về quyền tự do ngôn luận và hành nghề báo chí.

Kết luận và lời khuyên từ dancamera.vn

Vụ kiện của ACLU chống lại ICE nhắc lại tầm quan trọng của quyền được ghi hình cán bộ trong không gian công cộng và quyền được biết về chính sách nội bộ của các cơ quan hành pháp. Đối với nhiếp ảnh gia và phóng viên: hiểu rõ quyền của bạn, chuẩn bị trang thiết bị, lưu trữ sao lưu và biết cách yêu cầu tài liệu công khai (FOIA) là những biện pháp thiết thực để bảo vệ bản thân và tác phẩm.

Nếu bạn cần trang bị an toàn cho thiết bị khi tác nghiệp, phụ kiện bảo vệ hay tư vấn kỹ thuật về cách lưu trữ dữ liệu an toàn, hãy tham khảo các sản phẩm và dịch vụ tại dancamera.vn — nơi cung cấp giải pháp cho nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp và đam mê. Truy cập dancamera.vn để xem bộ sưu tập túi chống sốc, ổ cứng di động, thẻ nhớ tốc độ cao và các lựa chọn bảo hiểm thiết bị phù hợp với nhu cầu tác nghiệp ngoài thực địa.

Các nguồn tham khảo

• Đơn kiện ACLU v. ICE: MacArthur Justice Center — Filed Complaint (PDF).
• Thông cáo báo chí của MacArthur Justice Center và ACLU.
• Bài báo liên quan đến các vụ việc tại Delaney Hall (tham khảo báo chí ảnh và tin tức địa phương).

Câu hỏi thường gặp nhanh (tóm tắt)

– Có: bạn thường được phép quay phim cán bộ liên bang ở nơi công cộng.
– Nếu bị can thiệp: giữ bình tĩnh, thu thập bằng chứng, liên hệ tổ chức pháp lý.
– FOIA là công cụ để truy xuất chính sách nội bộ; khi bị từ chối hãy cân nhắc biện pháp kiện tụng.

Nếu bạn muốn đọc bản gốc tiếng Anh của các tài liệu hoặc cần hỗ trợ pháp lý liên quan tới quyền quay phim, hãy theo dõi cập nhật từ ACLU, MacArthur Justice Center hoặc tìm tư vấn luật sư chuyên về quyền tự do báo chí. Và đừng quên trang bị an toàn cho thiết bị tác nghiệp của bạn tại dancamera.vn — nơi hội tụ giải pháp và thiết bị dành cho nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư.

Ghi chú: Bài viết này tổng hợp thông tin từ đơn kiện công khai và thông cáo báo chí; nó nhằm mục đích cung cấp bối cảnh, hướng dẫn thực tế và tư vấn chung cho nhiếp ảnh gia — không thay thế tư vấn pháp lý cụ thể.