Bức ảnh đen trắng điện ảnh đoạt giải lớn: Hành trình bụi mù của người chăn cừu về Núi Nemrut

Bức ảnh đen trắng điện ảnh đoạt giải: ‘Dusty Journey’ của Serkan Dogus

Một bức ảnh đen trắng ấn tượng, ghi lại khoảnh khắc người chăn cừu dẫn hàng trăm con cừu qua màn bụi xoáy, vừa giành giải ở World Food Photography Awards 2026 (vòng hạng mục Food in the Field). Tác giả là nhiếp ảnh gia Serkan Dogus; ảnh được chụp trên hành trình trở về các đồng cỏ quanh Núi Nemrut ở đông nam Thổ Nhĩ Kỳ — nơi nổi tiếng với những đầu tượng khổng lồ thời Hy Lạp – Ba Tư và đã được UNESCO công nhận.

Chi tiết bức ảnh và giải thưởng

Tác phẩm có tên Dusty Journey, được chụp bằng Sony A7R III kèm ống kính FE 70-200mm f/2.8 GM OSS. Thông số phơi sáng: 1/400s, f/8, ISO 100. Bức ảnh thắng hạng mục Food in the Field nhờ khả năng truyền tải không khí, chuyển động và cảm giác quy mô trong một khoảnh khắc không thể dàn dựng.

Ban giám khảo đánh giá cao cách bố trí nhân vật và bầy cừu trong không gian đầy bụi; ánh sáng tự nhiên vào thời điểm hoàng hôn tạo lớp sáng-tối rõ rệt, giúp tách chủ thể khỏi nền và tạo chiều sâu. Việc chuyển sang tông đen trắng (monochrome) loại bỏ sự xao nhãng của màu sắc, tập trung vào họa tiết, tương phản và nhịp điệu của đàn cừu.

Phân tích kỹ thuật: vì sao ảnh hoạt động tốt ở tông đen trắng

Máy ảnh, ống kính và tiêu cự

Sony A7R III là mirrorless full-frame độ phân giải cao, có dải động tốt, phù hợp để giữ chi tiết vùng highlight và shadow khi quay lại cảnh ngược sáng có nhiều bụi. Ống 70-200mm cho phép tác giả giữ khoảng cách an toàn với đàn cừu và nén phối cảnh, làm nổi bật cảm giác đông đúc và chiều sâu. Ở tiêu cự dài, chuyển động của đàn cừu có thể được ghi lại với nền nén hơn — điều này hỗ trợ cảm giác quy mô và sự lan tỏa của bầy cừu.

Tốc độ chụp, khẩu độ và ISO

Tốc độ 1/400s đủ nhanh để đóng băng chuyển động chủ yếu của cừu ở khoảng cách khá xa, đồng thời vẫn giữ độ sắc nét cho khuôn mặt người chăn cừu. Khẩu f/8 cung cấp độ sâu trường ảnh hợp lý trên full-frame ở 70–200mm, giúp cả chủ thể trung tâm và một phần đàn cừu nằm trong vùng nét, trong khi vẫn có độ tách nền. ISO 100 đảm bảo nhiễu thấp, tận dụng tối đa dải động của cảm biến.

Lấy nét và đo sáng

Trong cảnh có bụi và ánh sáng ngược, hệ thống lấy nét cần ưu tiên điểm mắt hoặc thân người chăn cừu. Có thể tác giả dùng chế độ AF-C với điểm lấy nét vùng trung tâm hoặc tracking để theo dõi chủ thể chuyển động. Về đo sáng, chế độ đo sáng ma trận (evaluative/matrix) hoặc đo theo điểm (spot) với bù trừ theo hướng highlight thường cần để tránh cháy sáng khi mặt trời chiếu qua bụi.

Ánh sáng, bụi và chiều sâu

Ánh sáng thấp của hoàng hôn (golden/blue hour) khi xuyên qua hạt bụi tạo hiệu ứng rim light, làm nổi cạnh đối tượng và các sợi lông cừu, đồng thời phân lớp khung cảnh. Hạt bụi trong không khí phân tán ánh sáng theo cách làm mềm biên độ giữa các vùng sáng-tối, giúp bức ảnh có cảm giác không khí dày và sống động — điều đặc biệt hiệu quả khi xử lý ở tông đen trắng để nhấn mạnh texture và silhouette.

Bố cục và yếu tố thẩm mỹ

Đặt nhân vật ở tâm khung hình

Dogus chọn đặt người chăn cừu gần trung tâm khung hình và để đàn cừu lan tỏa ra xung quanh như một cơn sóng. Việc này tạo một điểm neo (anchor) rõ rệt giữa sự hỗn loạn tuyến tính của bầy cừu và màn bụi. Dù nhiều nguyên tắc khuyến nghị tránh đặt chủ thể ở chính giữa, trong thể loại ảnh tư liệu/ảnh báo cử động như thế này, đặt trung tâm có thể tăng tính cinematic, khiến người xem cảm nhận rõ vai trò điều hướng của người chăn cừu.

Nhịp điệu, họa tiết và tỉ lệ

Sự lặp lại của hình dáng các con cừu tạo họa tiết, trong khi khoảng trống giữa các cụm cừu và lớp bụi đem lại nhịp điệu cho bức ảnh. Tỉ lệ giữa nhân vật con người và bầy cừu truyền tải mối tương quan giữa con người và thiên nhiên, đồng thời cho thấy quy mô hoạt động chăn nuôi địa phương.

Chuyển sang đen trắng: lý do và phương pháp

Chọn chuyển sang đen trắng là một quyết định nghệ thuật có căn cứ: khi màu sắc không phải yếu tố chính, việc loại bỏ màu giúp tăng tập trung vào cấu trúc ánh sáng, kết cấu lông cừu, và các lớp bụi. Ở hậu kỳ, tác giả hoặc người xử lý có thể dùng bộ lọc kênh (Channel Mixer) hoặc HSL để tăng tương phản giữa các tông sáng–tối, chỉnh curve để bảo tồn chi tiết vùng highlight (ánh sáng xuyên qua bụi) và nâng chi tiết vùng shadow để không bị mất thông tin trong bóng tối.

Bối cảnh văn hóa và địa lý: Núi Nemrut và nghề chăn nuôi

Núi Nemrut cao khoảng 2.150m, nổi tiếng với các tượng đầu đá khổng lồ từ thời kỳ Hy Lạp-Ba Tư, nằm trong danh sách Di sản Thế giới của UNESCO. Vùng này không chỉ có giá trị khảo cổ mà còn là nơi sinh sống và canh tác của cộng đồng chăn nuôi truyền thống. Mùa chuyển đồng cừu lên xuống giữa đồng cỏ cao và làng mạc là một phần của vòng tuần hoàn nông nghiệp địa phương — một đề tài giàu tính nhân văn cho những cuộc thi ảnh tư liệu và ảnh ẩm thực nông trại (Food in the Field).

Ý nghĩa của giải thưởng và triển lãm

Bức ảnh của Dogus là một trong hơn 200 tác phẩm chiến thắng được trưng bày tại Mall Galleries ở London (triển lãm từ 03–07 tháng 6). Một tuyển chọn do Fortnum & Mason lựa chọn sẽ được trưng bày tại cửa hàng Piccadilly từ ngày 09. Giải World Food Photography Awards tôn vinh những ảnh phản ánh mối liên hệ giữa con người và nguồn thực phẩm, trong đó bức ảnh này ghi nhận một khoảnh khắc nghề nghiệp nông nghiệp biến thành hình ảnh mang tính điện ảnh và nhân văn.

Làm thế nào để chụp ảnh tương tự: hướng dẫn thực hành cho nhiếp ảnh gia hiện trường

Nếu bạn muốn tiếp cận thể loại ảnh tương tự — cảnh người và đàn vật trong ánh sáng ngược và bụi — dưới đây là những lưu ý thực tế:

• Chuẩn bị: Kiểm tra thời tiết, xác định giờ vàng (hoàng hôn/hoàng hôn muộn) khi ánh sáng ngang thấp và có khả năng tạo rim light.
• Trang bị: Ống tele 70–200mm là lựa chọn linh hoạt để điều chỉnh khung hình từ xa; gimbal hoặc monopod giúp ổn định khi sử dụng tiêu cự dài; khăn che máy và bộ vệ sinh ống kính vì bụi.
• Cài đặt: Chụp RAW để giữ dải động tối đa; dùng tốc 1/250–1/500s tùy tốc độ chuyển động; khẩu f/5.6–f/11 để đảm bảo độ nét; ISO thấp khi có thể.
• Lấy nét: AF-C với chế độ tracking, hoặc pre-focus vào vùng mà bạn đoán đàn cừu sẽ đi qua. Luôn kiểm tra hình trên màn hình (zoom 100%) giữa các lần chụp để đảm bảo điểm nét chính xác.
• An toàn và đạo đức: Giữ khoảng cách an toàn với súc vật; không gây xáo trộn bầy cừu hoặc can thiệp vào công việc của người dân địa phương mà không xin phép.

Xử lý hậu kỳ gợi ý (Lightroom & Photoshop)

Một workflow cơ bản để đạt được tông đen trắng điện ảnh tương tự:

1. Import RAW, chỉnh white balance nếu cần (thường để hơi ấm cho hoàng hôn trước khi chuyển sang B/W).
2. Chuyển sang Black & White module hoặc dùng Channel Mixer để kiểm soát tông đỏ/ xanh/ vàng — tăng tương phản giữa các vùng mong muốn.
3. Sử dụng Curve để kéo lên highlight và hạ shadow, nhưng giữ chi tiết vùng sáng qua điều chỉnh recovery/highlight.
4. Dùng Local Adjustment (brush/gradient) để thêm clarity ở vùng bụi hoặc giảm noise ở shadow.
5. Sharpening và noise reduction tinh tế: vì chụp ISO thấp nên sharpening có thể mạnh hơn một chút; cân bằng để tránh tạo viền giả (halos).
6. Dodging & burning: làm sáng khuôn mặt người chăn cừu nhẹ nhàng và tối vùng nền để tăng điểm neo thị giác.

In ấn và trưng bày: lưu ý khi in ảnh đen trắng

Ảnh đen trắng điện ảnh thường đẹp nhất khi in trên giấy baryta hoặc giấy in ảnh mịn với gam đen sâu (deep blacks) và dải xám mượt. Chú ý quản lý profile ICC cho máy in hoặc dùng lab in chuyên nghiệp. Kích thước in lớn giúp bộc lộ kết cấu bụi và chi tiết nhỏ, phù hợp cho triển lãm như Mall Galleries.

Các vấn đề đạo đức và tính xác thực trong ảnh tư liệu

Nhiếp ảnh tư liệu đặt ra câu hỏi về mức độ can thiệp: liệu cảnh có bị sắp đặt hay không. Bức ảnh này được khen vì ghi lại khoảnh khắc tự nhiên, không dàn dựng. Khi tác giả làm việc với cộng đồng địa phương, việc xin phép, tôn trọng văn hóa và trả công xứng đáng (nếu cần) là tiêu chuẩn đạo đức nên tuân thủ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Bức ảnh này có được dàn dựng không?

Theo thông tin từ tác giả, đây là khoảnh khắc tư liệu hằng ngày — người chăn cừu đưa đàn cừu rời làng sau khi vắt sữa. Khoảnh khắc có tính lặp lại nên nhiếp ảnh gia cần kiên nhẫn và chọn góc chụp phù hợp, không phải sắp đặt sự việc.

Tại sao chuyển sang đen trắng lại hiệu quả hơn màu?

Bụi và ánh sáng ngược tạo ra các lớp tông sáng–tối và kết cấu; loại bỏ màu giúp mắt tập trung vào các yếu tố này — tương phản, silhouette, họa tiết — làm tăng tính biểu cảm và thời gian của hình ảnh.

Tôi cần máy và ống kính gì để chụp ảnh như thế?

Một thân máy full-frame với dải động tốt (như Sony A7R series) và ống tele 70–200mm là sự kết hợp lý tưởng, nhưng không bắt buộc. Máy APS-C hoặc ống 85–135mm cũng có thể cho kết quả đẹp nếu biết tận dụng ánh sáng và bố cục.

Làm sao để xử lý bụi lên cảm biến khi chụp nhiều trong môi trường bụi?

Thường xuyên kiểm tra và vệ sinh cảm biến; dùng khăn hoặc túi che khi thay ống; mang theo dụng cụ thổi khí; hoặc gửi lab vệ sinh cảm biến định kỳ.

Kết luận và lời kêu gọi hành động

Dusty Journey của Serkan Dogus là một ví dụ điển hình cho việc kết hợp kỹ thuật và con mắt nhiếp ảnh: chọn tiêu cự hợp lý, kiểm soát phơi sáng trong ánh sáng ngược, và xử lý hậu kỳ tinh tế để chuyển sang tông đen trắng có chiều sâu. Hình ảnh không chỉ đẹp về mặt hình ảnh mà còn giàu giá trị tư liệu, phản ánh mối quan hệ giữa con người và nguồn thực phẩm truyền thống.

Nếu bạn quan tâm đến kỹ thuật chụp, hậu kỳ hoặc muốn mua thiết bị để thử nghiệm thể loại ảnh tư liệu — ghé thăm dancamera.vn để xem các bài hướng dẫn chuyên sâu, đánh giá máy ảnh và ống kính, cũng như các ưu đãi mua sắm máy ảnh. Đăng ký nhận bản tin tại dancamera.vn để không bỏ lỡ khóa học, workshop và cơ hội tham gia cuộc thi ảnh tiếp theo.

Tham khảo & Hiển thị: Triển lãm winners tại Mall Galleries (London) từ 03–07/6; tuyển chọn Fortnum & Mason trưng bày từ 09/6. Để xem toàn bộ ảnh chiến thắng và thông tin giải, truy cập trang chính thức của World Food Photography Awards.

Bài viết bởi Ban biên tập dancamera.vn — nơi cung cấp kiến thức nhiếp ảnh, đánh giá thiết bị và hướng dẫn thực hành cho nhiếp ảnh gia từ cơ bản tới nâng cao.