Ảnh macro nấm nhầy 1mm đoạt giải: 87 ảnh focus stacking, chụp bằng OM System OM-1 chống thời tiết IP53

Giới thiệu: Bức ảnh 1mm của nấm nhầy và giải Botanical Britain

Barry Webb — một nhiếp ảnh gia chuyên về macro — vừa được xướng tên là người chiến thắng hạng mục Botanical Britain trong cuộc thi British Wildlife Photography Awards 2026 với một bức ảnh tưởng như chỉ dành cho kính hiển vi: những quả bào tử nấm nhầy (slime mould) cao chỉ khoảng 1mm. Tác phẩm mang tựa đề “Slime Moulds and a Water Droplet” được tạo ra bằng phương pháp focus stacking từ 87 khung hình riêng biệt, kết hợp ống kính M.Zuiko 90mm f/3.5 Macro và bộ máy OM System OM-1 — một máy Micro Four Thirds có giới thiệu hai tính năng được quảng bá là lần đầu trên thế giới, trong đó có khả năng chống thời tiết đạt tiêu chuẩn IP53.

Hình ảnh chiến thắng

Tại sao phải chụp 87 khung hình? Giải thích về.depth of field và focus stacking

Ở chụp ảnh macro cực độ, độ sâu trường ảnh (depth of field) rất mỏng — ở mức độ vài phần millimetre hoặc ít hơn. Với tiêu cự dài (sau khi dùng teleconverter) và độ phóng đại cao, ngay cả đóng khẩu lớn như f/14 cũng chỉ cho một vùng nét rất hẹp. Do đó, để có tất cả các chi tiết của chủ thể trong tiêu điểm, nhiếp ảnh gia phải chụp nhiều khung hình với các điểm lấy nét dịch dần dọc theo chiều sâu của chủ thể (focus bracketing), rồi ghép các vùng nét tốt nhất từ từng khung thành một ảnh duy nhất (focus stacking).

Việc chụp 87 khung hình cho phép Webb bao phủ toàn bộ chiều sâu 3D của quả bào tử và giọt nước với độ nét đồng đều, đồng thời giữ được cấu trúc bề mặt, màu sắc óng ánh và ánh phản chiếu nhỏ nhất.

Vấn đề kỹ thuật khi chụp macro cực nhỏ và cách giải quyết

• Rung và dịch chuyển: Khi khẩu nhỏ và thời gian phơi sáng dài (0.6s trong trường hợp này), bất kỳ rung động nào cũng gây mờ. Giải pháp: dùng tripod vững chắc, tính năng chụp tự động (remote release), hoặc chờ hệ thống ổn định IBIS khi dùng máy có chống rung; nhưng với focus stacking, tốt nhất vẫn là dùng giá ray lấy nét để dịch chuyển máy thay vì điều chỉnh vòng lấy nét bằng tay.
• Chuyển động của chủ thể: Côn trùng, nước hoặc sương có thể thay đổi tư thế giữa các lần chụp. Ở đề tài nấm nhầy ướt, Webb đã chọn thời điểm tĩnh hoặc quan sát chuyển động giọt nước để tận dụng khoảnh khắc mong muốn — tuy nhiên chuyển động còn là rủi ro lớn khi số khung cần rất nhiều.
• Khẩu độ và nhiễu nhiễu khuếch tán (diffraction): Khẩu càng nhỏ (f/14, f/16) làm tăng DOF nhưng cũng làm giảm độ nét vì hiện tượng diffraction. Nhiếp ảnh gia phải cân bằng giữa DOF và độ nét—vì vậy thường chọn khẩu vừa đủ nhỏ để tăng vùng nét nhưng không quá nhỏ để giảm chi tiết vi mô.

Thiết bị và tại sao OM System OM-1 được chọn

Danh sách thiết bị trong ảnh của Webb gồm OM System OM-1, ống kính M.Zuiko 90mm f/3.5 Macro và teleconverter 2x. Kết hợp này tạo ra tỷ lệ phóng đại cao, giúp chụp các chủ thể siêu nhỏ từ khoảng cách hợp lý mà vẫn giữ được ánh sáng và độ phân giải cần thiết. OM-1, một máy Micro Four Thirds, được chú ý vì nhà sản xuất đã giới thiệu một số tính năng được quảng bá là “lần đầu trên thế giới” cho dòng MFT, và nó cũng có cấp bảo vệ chống thời tiết IP53 — giúp nhiếp ảnh gia làm việc trong điều kiện ẩm ướt, mưa phùn hoặc ướt đẫm mùn mà vẫn an toàn cho thân máy.

Lưu ý: trong macro dã ngoại, khả năng chống thời tiết của thân máy giúp bạn bớt lo lắng về sương, mưa nhẹ hoặc nước bắn khi đặt máy gần nguồn ẩm ướt — điều rất hữu ích khi chụp nấm, rêu và dạng sống ẩm ướt khác.

Kỹ thuật ánh sáng trong macro cực đo nhỏ

• Đèn rọi ngoài (off-camera lighting): Ở độ phóng đại lớn, ánh sáng tự nhiên thường không đủ hoặc hướng không phù hợp. Dùng flash ring, flash rời phối với diffuser để có ánh sáng mềm, không gây bóng rắn.
• Diffuser và phản xạ: Một miếng diffuser mỏng hoặc tấm phản nhỏ giúp làm mềm ánh sáng và kiểm soát highlight trên bề mặt óng ánh như quả bào tử nấm nhầy.
• Kiểm soát ánh sáng nền: Khi muốn nổi bật chủ thể nhỏ, ánh sáng nền nên được giảm để tránh rối màu và mất tương phản.

Hậu kỳ: từ 87 khung hình đến ảnh cuối

Quy trình hậu kỳ thường gồm các bước sau:

• Chuyển file RAW: Dùng phần mềm xử lý RAW để chỉnh tổng thể exposure, cân bằng trắng, và giảm noise thô.
• Căn chỉnh và stack: Sử dụng phần mềm chuyên dụng như Helicon Focus hoặc Zerene Stacker để căn chỉnh các khung và ghép các vùng nét vào một khung duy nhất. Quá trình này đòi hỏi thời gian xử lý và kiểm tra artefact (vết ghép bất thường) do chuyển động nhỏ giữa các khung.
• Retouch: Loại bỏ các artefact, clone stamp những vùng lỗi, cân bằng màu sắc để tái tạo màu sắc óng ánh tự nhiên, và sharpen nhẹ nhàng để giữ chi tiết vi mô.

Ý nghĩa của giải BWPA và vị thế của ảnh thiên nhiên kích thước cực nhỏ

British Wildlife Photography Awards là một trong những cuộc thi uy tín về nhiếp ảnh thiên nhiên ở Anh, tôn vinh đa dạng sinh vật hoang dã từ lớn đến nhỏ. Một bức ảnh kích thước vật lý chỉ 1mm nhưng ghi lại cấu trúc và màu sắc tinh xảo của nấm nhầy không chỉ gây ấn tượng về mặt kỹ thuật mà còn mở ra góc nhìn mới về thế giới vi sinh vật thường bị bỏ qua. Những bức ảnh như vậy giúp công chúng nhận ra vẻ đẹp của các hệ sinh thái vi mô và tầm quan trọng của việc bảo tồn môi trường ẩm ướt, mùn gỗ — nơi cư trú của nhiều loài nhỏ bé nhưng thiết yếu.

Mẹo thực tế cho người muốn thử chụp macro siêu nhỏ

• Sử dụng giá ray lấy nét (focus rail): Ray cho phép dịch máy theo từng bước rất nhỏ, ổn định hơn so với xoay vòng lấy nét; phù hợp cho focus stacking nhiều khung.
• Khóa vững máy và dùng remote: Giảm rung tối đa bằng tripod chắc chắn, remote hoặc chức năng hẹn giờ.
• Chọn thời điểm tĩnh: Buổi sáng sương muối thường mang lại cảnh tĩnh và ánh sáng dịu; tránh gió hoặc di chuyển trên bề mặt.
• Chuẩn bị flood guard và diffuser: Đèn rọi với diffuser giúp kiểm soát highlight trên bề mặt óng ánh.
• Số khung để stack: Không có con số cố định — phụ thuộc vào độ sâu chủ thể và bước dịch của rail. Từ vài chục khung tới hàng trăm là điều bình thường cho macro cực độ.
• Chú ý đến diffraction: Thử từng khẩu độ để tìm điểm cân bằng giữa DOF và độ sắc nét chi tiết; f/8–f/16 thường là vùng an toàn tuỳ hệ thống quang học.

Phần hỏi đáp (FAQ)

1. Focus stacking khác gì với focus bracketing?

Focus bracketing là hành động chụp nhiều khung với điểm lấy nét dịch dần. Focus stacking là bước hậu kỳ ghép các phần nét tốt nhất từ các khung đã chụp (bracket) thành một ảnh có DOF lớn hơn.

2. Cần bao nhiêu khung để stack?

Không có con số cố định; phụ thuộc vào độ sâu của chủ thể và bước dịch của rail. Đối với chủ thể vài milimet, có thể cần từ vài chục đến vài trăm khung. 87 khung như Webb là ví dụ khi muốn giữ chi tiết thật mịn và liên tục.

3. Có thể chụp macro cực nhỏ bằng tay không dùng tripod?

Về lý thuyết có thể, nhưng thực tế rất khó để đạt độ nét cao và tránh blur khi phóng đại lớn. Dùng tripod và rail là tiêu chuẩn cho macro nghiêm túc.

4. Teleconverter có ảnh hưởng thế nào tới chất lượng?

Teleconverter làm tăng tỷ lệ phóng đại nhưng có thể giảm lượng sáng (thường mất 1–2 stop) và đôi khi giảm tương đối độ sắc nét. Trong trường hợp Webb, teleconverter 2x giúp đạt tỷ lệ cần thiết để ghi chi tiết nhưng phải cân bằng với ISO, khẩu và nguồn sáng để bù lại ánh sáng mất đi.

5. Tiêu chuẩn IP53 có ý nghĩa gì với nhiếp ảnh dã ngoại?

IP53 cho biết thân máy có mức bảo vệ chống bụi hạn chế và chống bắn nước ở một góc nhất định (mưa nhẹ, sương). Điều này hữu ích khi chụp trong điều kiện ẩm ướt, tuy nhiên không phải là bảo đảm để ngâm nước hay tiếp xúc trực tiếp với nước mạnh.

Kết luận và kêu gọi hành động

Bức ảnh Lamproderma cao 1mm của Barry Webb là minh chứng rõ nét cho sự giao thoa giữa kỹ năng nhiếp ảnh, kiên nhẫn quan sát tự nhiên và ứng dụng kỹ thuật cao như focus stacking. Nếu bạn quan tâm tới các thiết bị, ống kính macro, hoặc muốn tìm hiểu sâu hơn về kỹ thuật chụp macro và mua sắm gear phù hợp, ghé thăm dancamera.vn — nơi bạn có thể tìm các tư vấn thiết bị, đánh giá chi tiết và ưu đãi mua sắm cho nhiếp ảnh gia từ nghiệp dư tới chuyên nghiệp.

Tham khảo thêm

• British Wildlife Photography Awards (BWPA) — nơi tổng hợp giải và ảnh chiến thắng.
• Phần mềm focus stacking: Helicon Focus, Zerene Stacker.
• Hướng dẫn chọn ống kính và máy cho macro: xem các bài viết về máy Micro Four Thirds, ống kính macro và teleconverter để hiểu rõ độ tương thích và hiệu suất.