Chụp ảnh nhật thực hoàn hảo: Hai nhiếp ảnh gia chuẩn bị một năm và thành công quyết định trong 30 giây

Hai nhiếp ảnh gia dồn cả năm để săn khoảnh khắc nhật thực hoàn hảo — và mọi thứ chỉ còn 30 giây

Hai nhiếp ảnh gia chuyên về động vật hoang dã — Liron Gertsman (Canada) và Tobias Yoder (Texas, Mỹ) — đã lên kế hoạch cùng nhau suốt hơn một năm để thực hiện một ý tưởng tưởng như đơn giản nhưng thực tế đầy thử thách: bắt trọn khoảnh khắc nhật thực toàn phần cùng một con cò trắng đang đậu trên tổ ở tháp chuông, ngay khi vòng hào quang (corona) lóe lên. Hành trình đưa họ tới Tây Ban Nha và kết thúc bằng những giây phút nghẹt thở trước lúc toàn phần — quyết định thành bức ảnh chỉ trong khoảng 30 giây.

Khởi đầu của một đồng hành săn nhật thực

Gertsman và Yoder không phải là người lần đầu kết hợp chim và nhật thực. Năm 2024, Gertsman nổi tiếng với bức ảnh đoạt giải The Frigatebird and the Diamond Ring, còn Yoder cũng tình cờ có một khung hình tương tự trong cùng sự kiện. Sau đó, hai người bắt đầu nhắn tin, trao đổi và dần thành bạn bè nhiếp ảnh. Ý tưởng cộng tác cho kỳ nhật thực tiếp theo ở Tây Ban Nha nhanh chóng được ấp ủ.

Ý tưởng nghe có vẻ lãng mạn, nhưng để một bức ảnh thương mại, editorial hay đoạt giải thành công, cần nhiều hơn cảm hứng: nó đòi hỏi nghiên cứu, bản đồ, dữ liệu động vật và — không thể thiếu — may mắn. Họ dành thời gian nghiên cứu bản đồ Tây Ban Nha, cơ sở dữ liệu chim và định vị hàng trăm tới hàng nghìn tổ cò (và một số loài khác) trong dải thiên thực toàn phần để tìm ra vị trí lý tưởng.

Vì sao chọn cò trắng (Ciconia ciconia)?

Cò trắng là loài phổ biến ở Tây Ban Nha, nơi có quần thể sinh sản lớn nhất châu Âu — hơn 50.000 cặp. Tổ của chúng thường trên tháp chuông nhà thờ, tháp thành trì hay các cấu trúc cao, tạo yếu tố đồ họa mạnh mẽ khi kết hợp với mặt trời. Gertsman và Yoder muốn một bố cục có chiều sâu (telephoto) với tháp chuông, tổ và con chim ở đúng vị trí so với mặt trời.

Tiếp cận khoa học: bản đồ, app tùy chỉnh và khảo sát thực địa

Họ không chỉ dựa vào PhotoPills hay các ứng dụng thiên văn thông thường. Yoder, vốn có nền tảng phát triển phần mềm, tự viết một web app tùy chỉnh cho phép phóng to, tính tỷ lệ mặt trời và mô phỏng nhật thực chính xác trong khung hình khi dùng các tiêu cự khác nhau. Công cụ này hữu ích hơn PhotoPills ở chỗ cho phép đặt mặt trời và đường đi của nhật thực chính xác vào một toạ độ cụ thể ở tiêu cự mong muốn — yếu tố quyết định để biết liệu tổ cò có thật sự ‘bắt’ được mặt trời hay không.

Họ chia bản đồ, mỗi người nhận một nửa và lái xe đi kiểm tra hàng trăm vị trí đã gắn ghim. Với mỗi tổ, họ cân nhắc: liệu tháp chuông có đứng đúng tầm khi mặt trời ở vị trí toàn phần? Có điểm đứng cho người chụp không? Và quan trọng nhất — cò có còn ở tổ vào giờ hoàng hôn (khoảng 20:30 theo giờ địa phương) hay không?

Khảo sát tại chỗ và chọn ‘một mũi tên’ tốt nhất

Họ đến Tây Ban Nha hơn một tuần trước ngày xảy ra nhật thực để khảo sát kỹ các vị trí hứa hẹn. Nhiều tháp chuông đẹp trên bản đồ hóa ra không có góc nhìn phù hợp hoặc bị che bởi cây cối, dây điện, hay khu vực không có điểm đứng cho máy ảnh tele. Ngoài ra, hành vi chim cũng khó đoán: có tổ hoạt động trong mùa nhưng chim có thể di cư hoặc không quay về tổ đúng giờ.

Cuối cùng họ tìm thấy một tháp chuông “chuẩn” — chiều cao, dáng đứng, bố cục nền và đặc biệt là một tổ cò đang hoạt động. Khi kiểm tra bằng app, tỉ lệ và bố cục gần như hoàn hảo. Họ quyết định đặt cược vào vị trí đó làm ưu tiên số một.

Rủi ro tính toán: khi mọi thứ phụ thuộc vào thời tiết và một con chim

Dù mọi thứ về mặt bản đồ đều hoàn hảo, nhiều yếu tố khách quan vẫn có thể phá hỏng kế hoạch: mây che, gió, cò không về tổ hoặc rủi ro kỹ thuật. Họ chuẩn bị phương án dự phòng — những vị trí khác với nhiều tổ hơn để có cơ hội chụp góc rộng, đồng thời bố trí các máy ảnh dự phòng đặt ẩn trong bụi rậm để chụp tự động bằng intervalometer.

Trước ngày xảy ra, họ đến kiểm tra tổ vài lần: hai lần cò đã có mặt trước 20:30, nhưng một lần đến muộn. Chính vì vậy, có những lo lắng: trong phút cuối, liệu cò có kịp trở về tổ trước lúc toàn phần hay không? Khi mặt trời bị che đi một phần, chim có thể về tổ sớm hơn vì ánh sáng giảm — nhưng đó vẫn là dự đoán, không phải chắc chắn.

Khoảnh khắc quyết định: 90 giây và 30 giây định mệnh

Trong phút cuối trước toàn phần, con cò vẫn chưa xuất hiện. Hai nhiếp ảnh gia cảm nhận được từng giây trôi qua như cả một đời: họ canh bố cục, tinh chỉnh lấy nét, chuẩn bị phơi sáng và đặt chế độ bracketing để đảm bảo có dải sáng đủ từ cảnh nền tới corona. Hai người kể lại rằng họ nhìn thấy con chim bay vào khoảng 90 giây trước toàn phần và nó đáp xuống tổ chỉ khoảng 30 giây trước khi mặt trời bước vào giai đoạn toàn phần.

Với tổng thời gian toàn phần chỉ 76 giây, mọi thao tác phải chuẩn xác: máy ở tiêu cự ~500mm, lấy nét vào tổ/chim, khoá AF hoặc chuyển sang MF để tránh tự động khóa sai khi trời tối dần, đặt ISO hợp lý và dùng tốc độ cao để bắt chuyển động chim nếu cần. Mọi thứ họ học hỏi và luyện tập trong suốt một năm đều hội tụ tại những giây này.

Phương án dự phòng — ‘kinda-sorta’ backup

Họ không để tất cả hy vọng vào một chiếc máy đắt tiền. Trong một cửa hàng máy ảnh cũ, họ mua vài body Nikon D610 với ống kính kit, cài intervalometer để chụp tự động. Những máy này được giấu kỹ và chụp liên tục theo kịch bản: bắt đầu 15 phút trước nhật thực, chụp bracketing mỗi 5 giây. Kết quả: những ảnh backup ghi lại khung cảnh rất tốt, và một số đã được xử lý sau đó.

Gertsman mang theo Canon EOS R5 II gắn RF 100-500mm f/4.5-7.1 L IS USM — chụp gần 500mm — còn Yoder dùng Nikon Z8 gắn Nikkor Z 180-600mm f/5.6-6.3 VR cũng ở ~500mm. Liron chọn R5 II vì muốn tận dụng electronic shutter để loại bỏ rung cơ học (shutter shock) khi chụp liên tục; tuy R5 (phiên bản trước) có hiệu năng tốt hơn ở ánh sáng yếu, nhưng R5 II cho thao tác shutter điện tử ổn định hơn ở chế độ continuous.

Sử dụng khẩu độ nhỏ (f/5.6–7.1) kết hợp ISO vừa phải và tốc độ nhanh — tùy thuộc pha của nhật thực — là chiến lược phổ biến. Họ cũng lên kịch bản bật/tắt các camera, luân phiên vị trí để tối ưu hóa thời gian chụp khi mặt trời nhanh chóng di chuyển trong khung tele.

Kỹ thuật khi chụp tele trong nhật thực với đối tượng sống

Những lưu ý kỹ thuật quan trọng mà Gertsman và Yoder áp dụng — và bạn có thể học theo — gồm:

• Chuẩn bị khung chụp trước: xác định tiêu cự cần dùng (thường 400–600mm cho ảnh chi tiết), đánh dấu điểm đứng cho người chụp để đảm bảo tầm nhìn giống mô phỏng.
• Lấy nét thủ công (MF) vào khoảng cách tổ/chim khi ánh sáng chưa quá yếu, rồi khoá lấy nét để tránh hunting khi trời tối dần.
• Sử dụng chế độ bracketing (AEB) để có dải phơi sáng rộng cho hậu kỳ, đặc biệt khi muốn giữ chi tiết corona và cả bóng con chim.
• Dùng electronic shutter để tránh rung cơ học khi chụp liên tục, nhất là ở tốc độ cao và với ống tele dài.
• Lên kế hoạch thao tác giữa hai người: luân phiên hướng ngắm, thay ống, kiểm tra histogram nhanh để điều chỉnh exposure.

Kinh nghiệm, may mắn và câu chuyện phía nghệ thuật

Cuối cùng, bức ảnh thành công là sự cộng hưởng của kỹ thuật, lên kế hoạch tỉ mỉ và một khoảnh khắc may mắn: con cò đáp tổ vài chục giây trước toàn phần. Gertsman nói rằng không có từ nào diễn tả trọn vẹn cảm xúc khi kế hoạch thành hiện thực. Yoder thì cho rằng những bức ảnh gần như không xảy ra — những khoảnh khắc thoát khỏi tầm kiểm soát hoàn toàn — thường mang tính nghệ thuật nhất.

Tổng hợp bài học rút ra từ hành trình

• Lên kế hoạch càng sớm càng tốt: tìm hiểu bản đồ nhật thực, xác định các điểm có tổ động vật và kiểm tra bằng ứng dụng mô phỏng.
• Khảo sát thực địa trước ngày chính: ít nhất vài lần kiểm chứng thời gian chim về tổ và ánh sáng.
• Chuẩn bị thiết bị dự phòng: máy rẻ hơn để đặt cố định, intervalometer, pin dự phòng, thẻ nhớ lớn.
• Tôn trọng động vật: không làm gián đoạn chim, tránh huých tổ, giữ khoảng cách an toàn. Việc đặt camera ẩn cũng cần phải tuân thủ luật địa phương và đạo đức nhiếp ảnh động vật hoang dã.
• Luyện tập thao tác đội hình: luân phiên bấm máy, chuyển vị trí để tối đa thời gian ghi hình ở khung hoàn hảo.

FAQ — Những câu hỏi thường gặp khi chụp nhật thực kết hợp động vật

1. Tôi nên dùng tiêu cự bao nhiêu?

Đối với ảnh tách biệt chi tiết như tháp chuông và con chim ở cùng khung với Mặt Trời, tiêu cự thường trong khoảng 400–600mm (crop sensor tương đương). Nếu muốn cảnh rộng hơn với nhiều tổ, hãy dùng góc rộng hoặc 70–200mm tùy vào khoảng cách.

2. Cài đặt máy như thế nào?

Không có công thức cố định, nhưng nguyên tắc là: dùng bracketing, khẩu độ vừa (f/5.6–f/8), ISO thấp nhất có thể để giữ độ nét, tốc độ tương ứng với khẩu và ISO để tránh rung và bắt chuyển động chim. Trong totality cần cân nhắc tăng ISO nếu muốn bắt corona chi tiết; đồng thời giữ RAW để hậu kỳ.

3. Làm sao để đảm bảo chim sẽ có mặt?

Không thể đảm bảo 100%. Khảo sát tiền kỳ, theo dõi hành vi trong vài đêm, chọn tổ đang hoạt động và có lịch sử quay về tổ vào giờ tối sẽ gia tăng xác suất. Luôn có phương án dự phòng với vị trí có nhiều tổ.

4. Có cần filter đặc biệt không?

Trong giai đoạn trước và sau totality, khi Mặt Trời chưa bị che hết, cần kính lọc (solar filter) để bảo vệ cảm biến và mắt khi quan sát. Tuy nhiên, trong thời điểm toàn phần (totality) không cần filter khi chụp corona. Thao tác thay filter phải nhanh và an toàn.

5. Đạo đức khi chụp động vật hoang dã?

Luôn tôn trọng sinh vật: không khiến chim hoảng sợ, không tác động tới tổ và không can thiệp sinh thái. Hành xử đúng đạo đức vừa bảo vệ động vật vừa tránh rắc rối pháp lý.

Kết luận và lời khuyên cho bạn

Hành trình của Liron Gertsman và Tobias Yoder cho thấy chụp một bức ảnh ‘mang tính biểu tượng’ không chỉ cần cảm hứng mà còn cần sự chuẩn bị khoa học, kỹ thuật vững, tinh thần đồng đội và chấp nhận rủi ro. Nếu bạn đam mê “chụp ảnh nhật thực” và muốn thử nghiệm kết hợp với động vật hoang dã, bắt đầu bằng việc học cách sử dụng PhotoPills (hoặc công cụ mô phỏng tương tự), khảo sát thực địa sớm, chuẩn bị thiết bị dự phòng và luôn đặt an toàn động vật lên hàng đầu.

Nếu bạn cần tham khảo trang thiết bị, phụ kiện, hoặc muốn đọc hướng dẫn chi tiết bằng tiếng Việt về cách chụp nhật thực và các bộ ống kính tele phù hợp, ghé thăm dancamera.vn — nơi có hướng dẫn, đánh giá thiết bị và kinh nghiệm từ cộng đồng nhiếp ảnh Việt Nam. Hãy truy cập dancamera.vn để tìm ống kính, giá đỡ, filter chuyên dụng và tư vấn kỹ thuật cho dự án nhật thực tiếp theo của bạn.

Credits hình ảnh: Liron Gertsman và Tobias Yoder

Affiliate Disclosure: Một số bài viết và liên kết có thể mang tính affiliate; nếu bạn mua hàng qua liên kết, chúng tôi có thể nhận hoa hồng.