Nhiếp ảnh dưới nước: Cậu bé 14 tuổi giành giải Hasselblad Masters

Gặp gỡ nhiếp ảnh gia dưới nước 14 tuổi đã đoạt giải Hasselblad Masters

Panitbhand Paribatra ‘Pari’ Na Ayudhya, một tay máy 14 tuổi người Thái Lan, vừa gây chấn động cộng đồng nhiếp ảnh khi trở thành người chiến thắng hạng mục Project // 21 của cuộc thi Hasselblad Masters 2026. Thành tích này không chỉ là bước ngoặt cá nhân mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về năng lực nhiếp ảnh dưới nước, tinh thần sáng tạo và kỹ thuật lặn chuyên nghiệp ở một độ tuổi rất trẻ.

Bộ ba ảnh dự thi của Pari đã thuyết phục ban giám khảo vì tính nhất quán về ý tưởng, chất lượng kỹ thuật và vẻ thẩm mỹ tổng thể. Giải thưởng Hasselblad không chỉ mang đến danh hiệu ‘Hasselblad Master’ mà còn kèm theo quỹ sáng tạo 5.000 euro và lựa chọn bộ máy Hasselblad 100MP cùng hai ống kính XCD, phần thưởng rất có giá trị cho một nhiếp ảnh gia trẻ đang phát triển.

Giành chiến thắng tại Hasselblad Masters 2026: chiến lược và cảm xúc

Pari chia sẻ rằng bản thân đã không dám kỳ vọng quá cao lúc biết mình lọt vào vòng chung kết. Em nghiên cứu các bộ ảnh đoạt giải ở những năm trước để hiểu xu hướng và tiêu chí chấm thi: tính độc đáo, sự liên kết giữa các ảnh trong bộ và khả năng kể chuyện qua hình ảnh. Dựa trên quan sát này, Pari xây dựng một bộ ảnh vừa độc lập tốt về từng khung hình, vừa liên kết hài hòa về tông, màu và chủ đề.

Điểm mạnh khiến ban giám khảo chú ý là khả năng sáng tạo kỹ thuật trong môi trường dưới nước đòi hỏi nhiều rủi ro và điều kiện bất định. Pari cho biết em đã cân nhắc kỹ về bố cục, ánh sáng và cách xử lý hậu kỳ để giữ được màu sắc tự nhiên của chủ thể trong môi trường tối, nơi ánh sáng tự nhiên rất hạn chế.

Cách Pari tạo ra ba bức ảnh dự thi: blackwater dive và kỹ thuật slow-shutter

Bộ ảnh dự thi được chụp trong một chuyến blackwater dive ở Philippines. Blackwater dive là kỹ thuật lặn ban đêm giữa đại dương mở, nơi thợ lặn trôi nổi trên cột nước sâu và dùng nguồn sáng để thu hút sinh vật phù du và các loài biển sâu nổi lên săn mồi. Đây là môi trường lý tưởng để bắt gặp những loài hiếm có kích thước nhỏ, có hành vi độc đáo nhưng cũng cực kỳ thách thức về mặt ánh sáng và an toàn.

Trong lần lặn đầu tiên, Pari chụp bằng thiết lập flash tiêu chuẩn để có ảnh rõ nét. Ở lần lặn tiếp theo, em thử nghiệm kỹ thuật slow-shutter kết hợp ánh sáng liên tục và ánh sáng nháy để tạo hiệu ứng chuyển động và khoanh vùng chủ thể.

Quy trình kỹ thuật mà Pari mô tả: dùng video light với bộ lọc màu trong khi phơi sáng chậm để tạo vệt ánh sáng và môi trường mờ nghệ thuật, sau đó kết thúc khung hình bằng một lần nháy strobes để ‘đóng băng’ chi tiết chủ thể. Kỹ thuật này tương tự slow sync flash hay light painting dưới nước nhưng đòi hỏi đồng bộ thời điểm, khoảng cách và kiểm soát backscatter để tránh hạt nước phản chiếu làm bẩn ảnh.

Khi thực hiện trên biển giữa đêm, Pari phải cân bằng giữa ánh sáng liên tục (video light) và ánh sáng flash: chọn tốc độ màn trập đủ chậm để ghi nhận chuyển động ánh sáng nhưng không quá lâu để chủ thể bị mờ nhoè mất chi tiết khi nháy strobe cuối cùng. Đồng thời, em dùng lọc màu để tạo tương phản tông màu và làm nổi chủ thể so với nền đen sâu của đại dương.

Kỹ năng lặn và kiến thức nhiếp ảnh hội tụ

Nhiếp ảnh dưới nước không chỉ là kỹ thuật chụp: nó là sự kết hợp của kỹ năng lặn an toàn, am hiểu hành vi động vật biển, kiến thức quang học dưới nước và khả năng xử lý thiết bị trong điều kiện ướt, lạnh và hạn chế tầm nhìn. Pari bắt đầu lặn khi vừa đủ tuổi hợp pháp, 10 tuổi, và nhanh chóng lấy chứng chỉ scuba cùng chứng chỉ rescue dive. Việc này giúp em nắm vững kỹ thuật điều khiển bản thân dưới nước, giữ khoảng cách an toàn với động vật và xử lý các tình huống khẩn cấp.

Nhiều tay máy dưới nước chuyên nghiệp đều bắt đầu bằng nhu cầu ghi lại trải nghiệm lặn cá nhân. Pari cũng vậy: từ action camera bước qua hệ thống máy ảnh mirrorless cao cấp và ống kính macro, em từng bước nâng cấp thiết bị theo nhu cầu chụp các đối tượng nhỏ, chi tiết.

Nikon Z8 và ống macro 105mm: vì sao chọn lens tele-macro?

Pari hiện dùng Nikon Z8 cùng ống Nikkor Z MC 105mm f/2.8 VR S cho các tác phẩm macro. Thông thường nhiếp ảnh dưới nước nổi tiếng với ống góc rộng để chụp cá mập, cá voi hay quang cảnh, nhưng đối với các sinh vật nhỏ như sên biển, bạch tuộc tí hon hay động vật phù du, ống macro dài 105mm cho khoảng cách làm việc hợp lý, độ phân giải và khả năng tách nền tốt.

Trong nhiếp ảnh macro dưới nước, việc giữ khoảng cách phù hợp giữa ống kính và chủ thể quan trọng để giảm lượng nước giữa ống kính và chủ thể, từ đó giảm hiện tượng hấp thụ màu và giảm backscatter. Ống 105mm giúp Pari có thể chụp những chủ thể tí hon mà không làm hoảng sợ chúng, đồng thời kiểm soát độ sâu trường ảnh (depth of field) để làm nổi chi tiết mong muốn.

Ví dụ nổi bật là bức ảnh bạch tuộc nhỏ của Pari — trông như một con lớn trên ảnh nhưng thực tế chỉ nhỏ bằng trái bóng ping-pong. Khả năng làm chủ khoảng cách, sử dụng strobe để khai thác chi tiết da và mắt, cùng hậu kỳ tinh tế đã biến con vật tí hon thành một biểu tượng mạnh mẽ trong khung hình.

Những thách thức lớn trong nhiếp ảnh dưới nước

Nhiều người bị ấn tượng bởi kết quả đẹp mắt mà không nhận ra mức độ khó khăn về mặt kỹ thuật và môi trường. Dưới đây là những thách thức Pari thường gặp và cách em ứng phó:

• Động vật di chuyển nhanh: chủ thể có thể xuất hiện và biến mất chỉ trong vài giây, vì vậy nhiếp ảnh gia phải luôn sẵn sàng và tối ưu thiết lập trước khi gặp đối tượng.
• Tầm nhìn và backscatter: các hạt lơ lửng trong nước phản xạ ánh sáng flash gây bẩn ảnh. Giải pháp là điều chỉnh góc chiếu của strobes, tăng khoảng cách làm việc hợp lý và dùng khẩu lớn để giảm độ sâu trường ảnh khi cần.
• Ánh sáng phức tạp: nước hấp thụ dần các bước sóng màu, đặc biệt đỏ và vàng, nên cân bằng trắng (white balance) và sử dụng nguồn sáng nhân tạo có nhiệt độ màu phù hợp là bắt buộc.
• An toàn lặn: blackwater dive có yếu tố rủi ro cao vì lặn trên vùng nước sâu, thiếu các vị trí nương náu; kỹ năng quản lý khí, tương tác nhóm và trang bị an toàn là thiết yếu.

Pari nhấn mạnh tầm quan trọng của việc luôn chuẩn bị trước khi xuống nước: kiểm tra cài đặt máy, thử chụp trên một vật tĩnh như đá hoặc đồng đội để đảm bảo ánh sáng và độ nét đã chính xác. Em cũng tuân thủ nguyên tắc không gây stress cho động vật: thợ lặn chuyên nghiệp phải chờ đợi chủ thể đến gần thay vì lao vào làm phiền.

Tình yêu đại dương và trách nhiệm bảo tồn

Pari không chỉ chụp ảnh vì đẹp: em dùng ảnh như một công cụ nâng cao nhận thức về đại dương. Là Ocean Ambassador cho Manta Trust và Young Shark Ambassador cho Fins Attached Marine Research and Conservation, em thường thuyết trình, tổ chức triển lãm và tham gia dự án bảo tồn. Triển lãm gần nhất của em ở Bangkok mang tên ‘Pay Back to the Ocean’ phản ánh mong muốn trả lại điều mà biển cả đã cho em — kiến thức, cảm hứng và nguồn sống.

Mặc dù nhiếp ảnh có thể trở thành nghề chuyên nghiệp, Pari cho biết em muốn giữ nhiếp ảnh ở một vị trí mà em vẫn thấy niềm vui: ‘Nó là một sở thích hàng đầu, nhưng không nhất thiết phải là công việc số một trong cuộc đời tôi’, em nói. Em cân nhắc theo đuổi sự nghiệp liên quan đến khoa học biển trong tương lai, nơi ảnh sẽ là công cụ hỗ trợ nghiên cứu và giáo dục.

Phân tích kỹ thuật từng bức ảnh đoạt giải

Dưới đây là một phân tích kỹ thuật tóm tắt về yếu tố làm nên sức mạnh của bộ ảnh dự thi, hữu ích cho những nhiếp ảnh gia muốn học hỏi:

• Bố cục: mỗi ảnh trong bộ đều có điểm nhấn rõ ràng, sử dụng quy tắc một phần ba hoặc trung tâm có chủ đích để thu hút ánh nhìn. Khoảng âm (negative space) màu đen của đại dương được sử dụng để tách chủ thể và tạo cảm giác cô lập.
• Ánh sáng: kết hợp ánh sáng liên tục (video light) với strobes cho phép kiểm soát cả phần hành động mờ và chi tiết sắc nét. Kỹ thuật slow-sync hoặc light painting dưới nước giúp tạo đường dẫn ánh sáng và tăng chiều sâu cho bức ảnh.
• Độ phân giải và chi tiết: sử dụng cảm biến độ phân giải cao (mirrorless Z8) giúp giữ chi tiết ở chủ thể nhỏ, thuận lợi cho in ấn kích thước lớn hoặc cắt crop mà vẫn đảm bảo chất lượng.
• Màu sắc và cân bằng trắng: do nước hấp thụ bước sóng màu, hậu kỳ bao gồm chỉnh cân bằng trắng, phục hồi màu đỏ/vàng và giảm nhiễu ở ISO cao là bắt buộc để trả lại màu sắc tự nhiên.
• Giảm backscatter: đặt strobes ở góc nghiêng, giảm công suất flash khi cần và sử dụng khẩu lớn kết hợp khoảng cách làm việc tối ưu giúp giảm lượng hạt phản quang trong ảnh.

Lời khuyên cho nhiếp ảnh gia trẻ muốn theo đuổi nhiếp ảnh dưới nước

Dưới đây là một số bài học từ con đường phát triển của Pari hữu ích cho người mới bắt đầu:

• Bắt đầu từ nền tảng lặn an toàn: học và lấy chứng chỉ lặn, sau đó là chứng chỉ nâng cao và rescue. Kiến thức lặn là nền tảng để có thể tập trung vào khía cạnh sáng tạo khi xuống nước.
• Tập luyện kỹ thuật máy ảnh trên cạn trước khi mang xuống nước: nắm vững khẩu độ, tốc độ màn trập, ISO và cách hoạt động của strobe.
• Bắt đầu bằng các chủ đề dễ tiếp cận: những sinh vật chậm di chuyển hoặc tĩnh như san hô, sên biển để luyện độ nét và bố cục.
• Học cách làm hậu kỳ màu đúng chuẩn: phục hồi màu bị mất do nước và giảm nhiễu mà không làm mất chi tiết.
• Quan sát và tôn trọng sinh vật biển: tránh gây stress cho chủ thể, tuân thủ nguyên tắc tiếp cận an toàn và đạo đức.

FAQ – Những câu hỏi thường gặp về blackwater dive, thiết bị và kỹ thuật

Làm sao để bắt đầu chụp ảnh dưới nước nếu tôi là người mới?

Bước đầu là học lặn cơ bản và an toàn. Sau khi có chứng chỉ Open Water, bạn có thể bắt đầu với action camera hoặc thân máy mirrorless nhỏ, học cách cân chỉnh chế độ tự động và dần chuyển sang mô thức bán tự động để kiểm soát sáng. Thực hành trên các đối tượng tĩnh rồi chuyển sang động vật biển.

Blackwater dive có nguy hiểm không và cần chuẩn bị gì?

Blackwater dive có rủi ro cao hơn lặn ở rạn san hô vì bạn lặn ở vùng nước sâu giữa đại dương, không có cấu trúc để neo giữ. Cần lặn theo đội, có kế hoạch surface support (đội trên thuyền), đèn định vị, thiết bị liên lạc phù hợp và kỹ năng quản lý khí tốt.

Tôi nên dùng ống kính nào cho nhiếp ảnh macro dưới nước?

Ống macro 90-105mm là lựa chọn phổ biến vì độ phóng đại cao và khoảng cách làm việc phù hợp. Nếu muốn chụp cảnh rộng hoặc các loài lớn, cần ống góc rộng hoặc dome port. Quan trọng là chọn housing và port phù hợp với hệ máy.

Làm thế nào để giảm backscatter khi dùng strobe?

Đặt strobes cách xa ống kính, hướng sáng theo góc nghiêng, giảm công suất flash và sử dụng khẩu độ lớn để giảm độ sâu trường ảnh cho hiệu ứng mờ nền. Ngoài ra, chọn vị trí chụp sao cho ít hạt lơ lửng và điều chỉnh khoảng cách làm việc giữa bạn và chủ thể.

Pari có mẹo nào cho việc kết hợp slow-shutter và strobe?

Pari khuyên: thử nghiệm tốc độ màn trập dần dần để tìm điểm cân bằng giữa hiệu ứng chuyển động và sự rõ nét; dùng video light hoặc torch với bộ lọc để vẽ ánh sáng, rồi nháy strobe vào cuối phơi sáng để giữ chi tiết. Luôn kiểm tra test shot trước khi chủ thể xuất hiện.

Kết luận và lời mời từ dancamera.vn

Câu chuyện của Panitbhand Paribatra là minh chứng rõ ràng rằng độ tuổi không phải rào cản cho sự sáng tạo và chuyên môn, đặc biệt khi có nền tảng lặn an toàn, sự kiên nhẫn và khả năng thử nghiệm kỹ thuật. Bộ ảnh đoạt giải Hasselblad Masters 2026 của em cho thấy cách một ý tưởng mạnh kết hợp với kỹ thuật chính xác có thể tạo ra tác phẩm vượt thời điểm.

Nếu bạn đam mê nhiếp ảnh dưới nước hoặc muốn nâng cấp thiết bị để thực hiện những ý tưởng tương tự, hãy tham khảo các lựa chọn máy ảnh, ống kính, housing và đèn chuyên dụng tại dancamera.vn. Dancamera.vn cung cấp thông tin sản phẩm, tư vấn kỹ thuật và nhiều bài viết hướng dẫn chuyên sâu phù hợp cho cả người mới lẫn nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp.

Tham khảo nhanh

Theo dõi hành trình và ảnh của Pari trên Instagram và website cá nhân để thấy rõ hơn quá trình thực hiện bộ ảnh: từ ý tưởng, thử nghiệm đến thành phẩm. Câu chuyện của em là nguồn cảm hứng cho bất kỳ ai yêu biển và muốn kể câu chuyện của đại dương qua hình ảnh.

Thông tin hình ảnh – Tất cả ảnh thuộc quyền Panitbhand Paribatra ‘Pari’ Na Ayudhya.