Những nhân chứng trong vụ kiện phỉ báng của Nick Ut chống lại Netflix gồm cả ‘Napalm Girl’

Những nhân chứng chủ chốt trong vụ kiện phỉ báng của Nick Ut chống lại Netflix

Hồ sơ pháp lý đầy đủ do luật sư của nhiếp ảnh gia Nick Ut nộp lên một tòa án ở Pháp vừa được công bố, liên quan tới vụ kiện hình sự về phỉ báng nhắm vào Netflix và quỹ VII Foundation. Vụ kiện xuất phát từ những cáo buộc trong phim tài liệu The Stringer, phim cho rằng một phóng viên ảnh địa phương, Nguyen Thanh Nghe, mới là người chụp bức ảnh nổi tiếng thường gọi là Napalm Girl (tên chính thức The Terror of War).

Các bản đệ trình này, theo tài liệu PetaPixel thu được, bao gồm lời khai của nhiều nhân chứng có mặt vào ngày 8 tháng 6 năm 1972 – ngày mà bức ảnh đã được ghi nhận. Những lời khai này nhằm khẳng định lại dòng thời sự, chuỗi hành động tại hiện trường, và tính xác thực của bản âm, bản âm gốc và chuỗi lưu chuyển cuộn phim.

David Burnett: người đồng nghiệp nhìn thấy Nick Ut lao tới hiện trường

Trong số các nhân chứng có nhiếp ảnh gia David Burnett, người cũng có mặt ở Trang Bang vào ngày 8/6/1972. Burnett mô tả rằng anh chứng kiến Nick Ut chạy về phía ngôi làng vừa chịu đợt tấn công bằng napalm. Burnett cho biết anh đã bỏ lỡ khoảnh khắc khi đang thay cuộn phim trong máy ảnh — một chi tiết mang tính kỹ thuật nhưng thường gặp trong nhiếp ảnh báo chí thời phim cuộn. Lời khai của Burnett bác bỏ giả thuyết rằng Nguyen Thanh Nghe từng đứng ở vị trí cần thiết để chụp bức ảnh mang tính biểu tượng đó.

Lời khai của Phan Thị Kim Phúc – Napalm Girl tự thân

Bức ảnh mang tiêu đề The Terror of War trở nên biểu tượng bởi hình ảnh cô gái 9 tuổi Phan Thị Kim Phúc bị bỏng nặng chạy trốn khỏi hiện trường. Phuc, người về sau trở thành một nhân vật công khai và sống còn của câu chuyện đó, đã đứng về phía Nick Ut trong hồ sơ pháp lý: cô gọi phim The Stringer là một cuộc công kích vô lý và sai lệch đối với nhiếp ảnh gia.

Phuc thừa nhận ký ức của cô về sự kiện cách đây nhiều thập kỷ có phần mơ hồ, điều dễ hiểu khi xét đến thương tổn thể xác và tinh thần. Tuy nhiên cô nêu rõ rằng người thân trong gia đình, đặc biệt là chú của cô, luôn khẳng định Nick Ut không chỉ chụp bức ảnh mà còn là người đưa cô tới bệnh viện – một chi tiết mà bộ phim đặt nghi vấn.

Người giữ sổ sách: Miss Tu và hồ sơ chi trả cho stringer

Một nhân vật quan trọng nhưng gần như vắng mặt trong bộ phim The Stringer là Tu Pease – thường được gọi là Miss Tu – thư ký văn phòng phụ trách sổ sách và thanh toán cho các cộng tác viên địa phương (stringers). Miss Tu khẳng định mình là người duy nhất tại văn phòng AP phụ trách trả tiền cho các stringer và giữ bản ghi các khoản thanh toán, sau đó gửi báo cáo này về văn phòng AP tại New York.

Theo lời khai, khi âm bản tới, Miss Tu chứng kiến Nick Ut hào hứng giao cuộn phim cho kỹ thuật viên phòng tối, Jackson Ishizaki. Miss Tu phủ nhận việc Horst Faas, trưởng phòng ảnh tại Sài Gòn, trả cho một bức ảnh lớn như Napalm Girl chỉ vỏn vẹn 20 đô la, như bộ phim tuyên bố. Hồ sơ thanh toán mà Miss Tu ghi chép được trình bày là một yếu tố then chốt để xác minh chuỗi sở hữu và thanh toán tác phẩm.

Những nhân chứng báo chí khác và vai trò của biên tập ảnh

Hồ sơ còn bao gồm lời khai của các nhà báo như Peter Arnett và Fox Butterfield, đều có mặt và tham gia xử lý tin tức vào ngày xảy ra sự kiện. Những nhân chứng này mô tả cách thông tin, hình ảnh và phim tài liệu được tiếp nhận, biên tập, và phát hành rộng rãi bởi Associated Press. Họ cung cấp ngữ cảnh báo chí quan trọng để hiểu quy trình làm báo chiến trường thời đó.

Một nhân vật trung tâm khác xuất hiện trong tài liệu là Carl Robinson, biên tập viên ảnh mà phim The Stringer cáo buộc là người đã đổi credit bức ảnh theo yêu cầu của Horst Faas. Luật sư của Nick Ut trích dẫn rằng Robinson có thái độ chống đối việc xuất bản bức ảnh ngay từ năm 1972 và giữ mối oán hận lâu dài về những hậu quả của hình ảnh lẫn cuộc chiến.

Hồ sơ cũng nêu về bối cảnh gia đình của Robinson, cho rằng người vợ và gia đình ông có nguồn gốc Việt Nam và đã trải qua hậu quả sau sự sụp đổ của Sài Gòn; điều này, theo lập luận của bên nguyên, có thể giải thích phần nào động cơ cá nhân dẫn tới những tuyên bố mâu thuẫn sau này.

Những điểm tranh luận pháp lý: chứng cứ, âm bản, và phương pháp luận

Quan trọng nhất trong cuộc tranh luận pháp lý là tính xác thực của âm bản, negative, và chuỗi bảo quản (chain of custody) của ảnh. Luật sư Nick Ut lập luận rằng The Stringer đã dùng phương pháp dựng lại hiện trường mang tính suy diễn, tuyển chọn thông tin và không tương thích với các tiêu chuẩn khoa học được chấp nhận khi phân tích ảnh lịch sử.

Bên nguyên nhấn mạnh rằng nói ai đó là tác giả bức ảnh đòi hỏi bằng chứng xác thực: âm bản gốc, dấu thời gian trên negative, sổ ghi nhận thanh toán, nhật ký phòng tối, hay lời khai trực tiếp từ những người có mặt. Trong hồ sơ, họ chỉ ra rằng Nguyen Thanh Nghe ngoài bức ảnh tranh cãi gần như không có portfolio ảnh chiến tranh nào, không có âm bản gốc, và thiếu sự corroboration từ đồng nghiệp hay chứng cứ vật lý khác.

Yêu cầu chứng minh theo luật pháp Pháp

Theo luật phỉ báng tại Pháp, trách nhiệm chứng minh thuộc về bị đơn: họ phải chứng minh những cáo buộc họ nêu ra là sự thật. Điều này đặt gánh nặng lên Netflix và VII Foundation, đòi hỏi họ phải đưa ra bằng chứng đủ mạnh để thuyết phục tòa án về nguồn gốc thực sự của bức ảnh nếu muốn tránh bị kết luận là phỉ báng.

Tòa dự kiến sẽ mở phiên xét xử vào năm tới, nơi các bên sẽ đối chiếu hồ sơ, âm chứng, và lời khai nhân chứng. Trọng tâm sẽ là xác định xem liệu bộ phim The Stringer có đủ cơ sở để tuyên bố thay đổi tác giả ảnh hay không, hay việc đưa tin đã vượt quá ranh giới báo chí và biến thành cáo buộc không có căn cứ.

Bối cảnh lịch sử của bức ảnh và tầm ảnh hưởng báo chí

Bức ảnh Napalm Girl là một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng nhất về cuộc chiến Việt Nam, giúp thế giới nhìn thấy hậu quả của chiến tranh đối với dân thường. Tác phẩm của Nick Ut, được xuất bản rộng rãi bởi Associated Press, đã góp phần làm thay đổi cảm nhận công chúng về chiến tranh và là một trong những yếu tố khiến các nhà lãnh đạo và công chúng tái xét chính sách chiến tranh.

Về mặt nhiếp ảnh kỹ thuật, việc ghi lại một cảnh hỗn loạn với film cuộn đòi hỏi tốc độ, khả năng đọc tình huống, và thao tác phòng tối để bảo quản negative. Những quyết định như ai chụp, ai bấm máy, ai xử lý và ai ghi credit đều có thể trở thành đề tài tranh luận sau này nếu chuỗi bằng chứng bị gián đoạn.

Phân tích chuyên môn: tại sao chuỗi bảo quản và chứng cứ phòng tối quan trọng

Trong nhiếp ảnh báo chí trước thời kỹ thuật số, negative và dương bản film là bằng chứng vật lý duy nhất chứng minh nguồn gốc. Kỹ thuật viên phòng tối có thể xác định loại film, cách xử lý, và đôi khi dấu hiển thị mã hóa hay ký hiệu trên âm bản giúp truy xuất nguồn gốc. Nếu âm bản gốc được tìm thấy và chứng minh trực tiếp từ Nick Ut, đó sẽ là bằng chứng mạnh mẽ bác bỏ mọi cáo buộc.

Ngược lại, nếu chỉ dựa vào lời kể, hồi ức mơ hồ, hay bản dựng mô phỏng hiện trường sau nhiều thập kỷ, thì giá trị chứng cứ bị giảm sút. Bởi vậy hồ sơ nộp lên tòa án cố tình dàn xếp các lời khai của những người trực tiếp tham gia công tác xử lý ảnh nhằm tái tạo chuỗi hành động ngày 8/6/1972.

Các động lực đạo đức và nghề nghiệp

Vụ kiện không chỉ là một cuộc tranh chấp về quyền tác giả hay danh dự cá nhân, mà còn chạm tới đạo đức báo chí: quyền nhân vật trong ảnh, trách nhiệm nhà làm phim tài liệu khi đặt câu hỏi về sự thật lịch sử, và quyền của nhiếp ảnh gia được công nhận công lao nghệ thuật. Các biên tập viên, trưởng phòng ảnh và kỹ thuật viên phòng tối đều đóng vai trò quan trọng trong cách một tấm ảnh được ra mắt và lưu truyền.

Luật sư đại diện Nick Ut cho rằng bộ phim đã tiến hành một cuộc tấn công mang tính hệ thống vào danh dự của ông, trong khi phía bị đơn có thể lập luận họ đang thực hiện nhiệm vụ giám sát truyền thông và kiểm chứng lịch sử. Tuy nhiên, tại Pháp, trọng tâm sẽ nằm ở bằng chứng: ai có thể chứng minh điều mình nói là đúng.

Những câu hỏi thường gặp (FAQ)

Vụ kiện diễn ra vì lý do gì?

Netflix và VII Foundation bị kiện về cáo buộc phỉ báng vì bộ phim The Stringer cho rằng Nick Ut không phải là người chụp bức ảnh Napalm Girl. Nick Ut khẳng định những cáo buộc này sai lệch và gây tổn hại danh dự.

Bằng chứng quyết định trong vụ án là gì?

Bằng chứng quyết định có thể bao gồm âm bản gốc, hồ sơ phòng tối, sổ chi trả cho stringer, lời khai của nhân chứng có mặt tại hiện trường, và bất kỳ tài liệu lưu trữ nào khác xác thực chuỗi sở hữu và quy trình xuất bản bức ảnh.

Phan Thị Kim Phúc đã làm gì trong vụ kiện?

Phuc đã nộp lời khai khẳng định cô đứng về phía Nick Ut, cho rằng ông chính là người chụp và đưa cô đến bệnh viện, phản bác những cáo buộc của bộ phim.

Luật phỉ báng tại Pháp khác gì so với các nước khác?

Tại Pháp, trách nhiệm chứng minh thường đặt lên bị đơn trong các vụ phỉ báng: người bị cáo buộc phải chứng minh rằng những gì họ tuyên bố là sự thật. Điều này khác với một số nơi nơi nguyên đơn phải chứng minh thiệt hại do lời nói gây ra.

Kết luận và ý nghĩa đối với nhiếp ảnh báo chí

Trường hợp này là một minh chứng cho thấy những bức ảnh báo chí không chỉ là tác phẩm nghệ thuật hay tư liệu lịch sử, mà còn là trung tâm của các tranh chấp pháp lý, đạo đức và nghề nghiệp. Việc xác minh nguồn gốc, bảo quản âm bản và ghi chép quy trình xuất bản là những yếu tố sống còn để bảo vệ quyền tác giả và danh dự người chụp ảnh.

Hồ sơ pháp lý do Nick Ut nộp nhằm mục tiêu khẳng định một trình tự sự kiện có thể kiểm chứng bằng chứng cốt lõi: âm bản, chứng từ và lời khai của những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất và phát hành bức ảnh. Phiên tòa sắp tới ở Pháp sẽ là nơi các chứng cứ đó được thẩm định trước pháp luật.

Muốn tìm hiểu thêm?

Nếu bạn quan tâm tới câu chuyện này từ góc độ nhiếp ảnh báo chí, lịch sử hình ảnh chiến tranh, hay pháp lý liên quan tới bản quyền và phỉ báng, hãy tiếp tục theo dõi các bản tin cập nhật. Độc giả cũng có thể đọc thêm phân tích chuyên sâu và tài liệu liên quan tại dancamera.vn — nơi cập nhật tin tức nhiếp ảnh và bài viết chuyên môn.

CTA: Đọc tiếp các bài viết phân tích về Napalm Girl, Nick Ut và báo chí chiến trường tại dancamera.vn