‘Ocean’ của David Attenborough lần đầu ghi hình kéo lưới đáy biển — chân thực, ám ảnh và cần hành động

‘Ocean’ và cảnh quay lần đầu hé lộ thảm họa do kéo lưới đáy biển

Sir David Attenborough vừa tròn 100 tuổi — một hành trình dài dành cho việc kể và bảo tồn thiên nhiên. Trong số các hệ sinh thái quyết định đối với sự sống trên Trái Đất, đại dương chiếm vị trí trung tâm. Bộ phim dài ‘Ocean with David Attenborough’ (tắt: Ocean) đang phát sóng trên National Geographic, Disney+ và Hulu, và gây chú ý không chỉ vì câu chuyện mà còn vì những cảnh quay dưới đáy biển lần đầu tiên xuất hiện công khai: hình ảnh kéo lưới đáy biển (đánh bắt đáy biển) — thô bạo, nhanh chóng hủy hoại, và rất khó rời mắt.

Tại sao cảnh kéo lưới đáy biển quan trọng?

Đánh bắt đáy biển (bottom trawling) là hình thức sử dụng lưới lớn kéo dọc đáy đại dương để bắt hầu hết các loài nằm trong đường đi. Về mặt trực quan, đó là một quá trình cơ giới, giống như máy kéo đất trên quy mô đại dương: mọi thứ nằm trên và trong lớp bùn, cát, đáy san hô đều có thể bị cào đi. Trước đây, các bằng chứng trực quan ở hiện trường rất hạn chế — chủ yếu là mẫu khoa học, ảnh tĩnh, hoặc camera từ xe điều khiển từ xa với góc quan sát xa. ‘Ocean’ đưa hình ảnh đó lên màn ảnh lớn, cho công chúng thấy trực tiếp tốc độ và mức độ tổn hại.

Kỹ thuật quay động lực học cho cảnh quay dưới đáy

Để ghi lại chuyển động và sức tàn phá của thiết bị đánh bắt đáy, ê-kíp do Doug Anderson đảm nhận đội hình dưới nước, còn Toby Strong quay các cảnh trên mặt nước, phỏng vấn và flycam. Việc phối hợp hai ngôn ngữ hình ảnh — trên và dưới — đòi hỏi thống nhất về độ nét, tông màu và chiều sâu trường ảnh (depth of field). Cả hai nhà quay phim đều nhấn mạnh xu hướng dùng khẩu mở lớn (wide apertures) để có shallow depth of field — một ý tưởng từng hiếm thấy trong quay phim dưới nước do hạn chế về cảm biến và hệ thống ống kính. Nay, cảm biến full-frame lớn, ống kính nhanh và housing nhẹ cho phép hình ảnh có độ phân tách cao, bokeh và độ nổi chủ thể rõ rệt.

Thiết bị, ống kính và cảm biến — lựa chọn của ê-kíp

Strong thích một ống kính EF-mount 24mm prime, sử dụng hàng chục năm, bên cạnh những kính kinh điển Canon K35. Ông còn dùng Kinefinity Mavo Edge — máy quay cinema 8K với cảm biến full-frame 45MP — vốn không phổ biến trong giới làm phim tự nhiên. Anderson và Strong đều cân nhắc kỹ lưỡng về lựa chọn ống kính, khẩu độ, và ISO để giữ dải động (dynamic range) tốt, giảm nhiễu trong điều kiện ánh sáng yếu dưới nước, đồng thời tận dụng shallow depth of field để hướng ánh nhìn khán giả vào chủ thể cảm xúc: con người, hay từng cá thể sinh vật dưới biển.

Khi quay các cảnh kéo lưới đáy biển, ê-kíp gặp nhiều thách thức: nước đục, cát mù gây mất tương phản, và thiết bị đánh bắt liên tục tạo ra các luồng dòng vật chất. Họ phải dùng housing chịu áp lực, đèn LED công suất cao để cân bằng màu và giữ tốc độ màn trập đủ nhanh để bắt động tác. Ở những pha rất gần, các submersible nhỏ, ROV (vehicle điều khiển từ xa) và hệ thống camera gắn trên dây kéo cho phép quay cận cảnh gear chạm đáy — hình ảnh mà Anderson miêu tả là “như ngày sau Trận Somme” — một ẩn dụ về cảnh hoang tàn không khác gì chiến trường.

Ngôn ngữ hình ảnh: từ quan sát khoa học tới đồng cảm cảm xúc

Strong nhắc rằng truyền thống làm phim tự nhiên là khoa học, quan sát, ghi lại. Nhưng đạo diễn Toby Nolan muốn đưa người xem thành một phần của trải nghiệm, mở cánh cửa cảm xúc (gateway to emotion). Cách dựng ảnh, dàn khẩu, góc quay và nhịp dựng đều nhằm mục đích không chỉ trình bày dữ liệu mà khơi gợi cảm xúc — tạo ra đồng cảm, phẫn nộ và mong muốn hành động. Đó chính là lý do bộ phim có sức lan tỏa lớn: các hình ảnh không chỉ đẹp mà còn có trọng lượng đạo đức và khuyến khích thay đổi.

Dailies, màu sắc và sự liên thông giữa ekip trên-tops và dưới-nước

Doung và Strong tuy không luôn quay cùng một địa điểm, nhưng họ “nói chuyện” qua dailies — các bản quay hàng ngày gửi về hậu kỳ để điều chỉnh ngôn ngữ hình ảnh. Điều này giúp đảm bảo rằng khung hình của dưới biển hòa hợp với cảnh quay trên không và phỏng vấn: cùng tông màu, cùng thang tương phản, và cùng nhịp cảm xúc. Ở kỷ nguyên TV màn phẳng 65 inch và streaming 4K/8K, cách người xem trải nghiệm đã thay đổi, buộc ê-kíp phải đặt nặng yếu tố ‘cinematic’ hơn bao giờ hết.

Ý nghĩa đạo đức và khoa học của cảnh quay kéo lưới đáy biển

Việc đưa hình ảnh kéo lưới đáy biển lên phim có ý nghĩa kép. Về khoa học, nó là minh chứng trực quan cho tốc độ và quy mô phá hủy: cấu trúc đáy bị xé nát, quần xã sinh vật bị xáo trộn, loài sinh vật sống trong tầng bùn mất chỗ trú. Về xã hội, đó là bằng chứng công khai, giúp cộng đồng, chính phủ và nhà hoạch định chính sách thấy rõ vấn đề thay vì chỉ dựa vào báo cáo học thuật kỹ thuật.

Anderson nói rằng cảm xúc khi xem lại những cảnh quay ấy là lẫn lộn: vừa nhẹ nhõm vì đã ghi được, vừa choáng váng trước mức độ tàn phá. Ông còn ngỡ ngàng rằng phải mất nhiều năm tới vậy chúng ta mới có thể thấy những cảnh này ở mức độ chân thực như thế trên màn ảnh. Đối với nhiều khán giả, những thước phim ấy có thể là lần đầu họ nhìn thấy hậu quả trực tiếp của đánh bắt đáy biển.

Ảnh hưởng sinh thái của đánh bắt đáy biển — số liệu, cơ chế, hệ quả

Về cơ bản, đánh bắt đáy biển phá hủy cấu trúc đáy — nơi nhiều loài sinh vật đáy (benthic organisms) sống và sinh sản. Rặng san hô lạnh, thảm cỏ biển, và các cấu trúc đáy phức tạp bị cào phẳng, làm mất nơi cư trú, nguồn thức ăn và hệ sinh thái vi mô cần thiết cho vòng đời của nhiều loài. Hậu quả dài hạn có thể là mất đa dạng, suy giảm nguồn lợi thủy sản và thay đổi chuỗi thức ăn. Dù một số khu vực phục hồi được, tốc độ phục hồi có thể mất hàng thập kỷ hoặc không khôi phục hoàn toàn khi cấu trúc đáy bị san phẳng.

Luật pháp, quản lý và các giải pháp kỹ thuật

Để giảm tác động, các giải pháp bao gồm thiết lập khu bảo tồn biển (MPA), giới hạn vùng đánh bắt, áp dụng công nghệ ít gây hại hơn (ví dụ lưới kích thước lớn hơn, lưới lơ lửng thay vì kéo đáy), và tăng cường giám sát bằng vệ tinh và AIS (Automatic Identification System). Ở cấp tiêu dùng, lựa chọn hải sản bền vững (có chứng nhận MSC, hay tiêu chí đánh giá địa phương) là cách mỗi cá nhân có thể góp phần.

Phim như công cụ thay đổi: hy vọng và hành động

Strong nhấn mạnh rằng mặc dù những cảnh trong phim có thể khiến người xem cảm thấy bất lực, bộ phim cũng truyền thông điệp về quyền hành (agency) và hy vọng. Hành động cá nhân — từ lựa chọn tiêu dùng đến tham gia vận động chính sách — có thể tạo ra tác động lớn nếu được nhân rộng. Khi phim tiếp cận hàng tỷ người, nó trở thành nền tảng để vận động chính sách, gây áp lực lên các công ty thủy sản và khuyến khích các chính phủ rà soát lại phép đánh bắt ở vùng nước của họ.

Vai trò của truyền thông và nhà làm phim

Để làm được điều này, nhà làm phim phải cân bằng giữa tín nhiệm khoa học, tiêu chuẩn đạo đức và sức mạnh kể chuyện. Trong trường hợp ‘Ocean’, việc ghi âm lời bình của Sir David trước khi quay hàng loạt cảnh còn lại là minh chứng cho sự cấp bách và tầm quan trọng của dự án. David Attenborough đã không muốn rủi ro phải chờ đợi — và điều đó đã giúp bộ phim có trọng lượng cảm xúc mạnh mẽ ngay từ đầu.

FAQ — Những câu hỏi thường gặp về phim và kỹ thuật quay

1. Làm thế nào họ quay cảnh kéo lưới đáy trong điều kiện nước đục?

Ê-kíp sử dụng kết hợp ROV, submersible và camera gắn trực tiếp trên dụng cụ kéo để có góc nhìn cận cảnh. Đèn công suất cao, filter màu và xử lý hậu kỳ (color grading) giúp phục hồi tương phản và màu sắc, dù không thể hoàn toàn khôi phục hình ảnh trong nước trắng mù do cát.

2. Có phải tất cả cảnh dưới nước đều quay bằng máy quay 8K hay cảm biến lớn?

Không nhất thiết. Strong và Anderson lựa chọn thiết bị phù hợp cho từng cảnh: từ ống kính EF-mount prime giá rẻ tới kính K35 đắt tiền, từ máy quay Kinefinity 8K tới các body khác. Quyết định dựa trên độ sâu, ánh sáng, ngân sách và mục tiêu hình ảnh.

3. Liệu việc quay có can thiệp vào hoạt động của ngư dân?

Đội làm phim thường làm việc sát với cộng đồng địa phương để đảm bảo an toàn và tôn trọng hoạt động sinh kế. Trong một số trường hợp, họ quay cảnh các hoạt động đang diễn ra thực tế để phản ánh đúng hiện trạng — nhưng có quy trình đạo đức rõ ràng khi tiếp cận và ghi hình con người và nghề cá.

4. Cảnh quay có thể ảnh hưởng chính sách không?

Có. Hình ảnh trực quan sống động thường gây tác động mạnh mẽ tới dư luận và nhà hoạch định chính sách hơn các báo cáo học thuật khô khan. ‘Ocean’ đã được xem như một tài liệu tham khảo để thúc đẩy thảo luận chính sách về quản lý nghề cá và mở rộng khu bảo tồn biển.

5. Tôi là nhiếp ảnh gia/điện ảnh, làm sao học theo phong cách shallow depth of field dưới nước?

Hãy tìm hiểu về housing phù hợp, cân bằng giữa khẩu độ và tốc độ màn trập (shutter speed) để tránh motion blur, và sử dụng ống kính có khả năng tạo bokeh tốt. Quản lý ánh sáng bằng đèn LED và diffuser, đồng thời chú trọng hậu kỳ color grading. Quan trọng nữa là an toàn và tuân thủ các quy tắc bảo tồn nơi bạn quay.

Kết luận và kêu gọi hành động

‘Ocean with David Attenborough’ không chỉ là một tác phẩm điện ảnh đẹp mắt — đó là bằng chứng trực quan mạnh mẽ về hậu quả của đánh bắt đáy biển và lời nhắc rằng chúng ta có thể thay đổi quỹ đạo hiện tại nếu kết hợp khoa học, chính sách và lựa chọn cá nhân. Cảnh quay lần đầu tiên cho thấy công chúng tận mắt chứng kiến sự tàn phá dưới đáy đại dương — điều trước đây chỉ có các nhà khoa học mới quan sát được.

Nếu bạn quan tâm đến kỹ thuật quay phim thiên nhiên, các bài viết phân tích thiết bị, ống kính và workflow hậu kỳ, hay muốn trang bị kiến thức để làm phim dưới nước an toàn và hiệu quả, truy cập dancamera.vn — nơi cập nhật bài viết chuyên sâu, hướng dẫn thiết bị và khóa học chuyên ngành. Hãy chia sẻ bài này nếu bạn thấy nó hữu ích và góp phần lan tỏa thông điệp bảo vệ đại dương.

Image credits: National Geographic, Silverback Films, and Open Planet Studios

Lưu ý: Toàn bộ các placeholder hình ảnh đến đã được giữ nguyên theo yêu cầu để dùng cho bố cục và chèn ảnh/video khi đăng trên dancamera.vn.

Muốn đọc thêm phân tích thiết bị, phỏng vấn nhiếp ảnh gia và hướng dẫn quay phim thiên nhiên? Ghé thăm dancamera.vn ngay hôm nay.