Phóng viên ảnh AFP bị hành hung ở Tây Ngạn, một người phải nhập viện

Phóng viên ảnh AFP bị hành hung khi tác nghiệp ở Tây Ngạn — một người nhập viện

Một phóng viên ảnh thuộc Agence France-Presse (AFP) đã bị hành hung bởi một số dân thường định cư Israel vào ngày hôm qua trong khi đang ghi hình và chụp ảnh vụ đụng độ liên quan đến việc thu hoạch ô liu tại vùng bị chiếm đóng Tây Ngạn, theo lời kể của nhân chứng và đồng nghiệp.

Tóm tắt sự kiện

Jaafar Ashtiyeh, 58 tuổi, là phóng viên ảnh lâu năm của AFP. Ông đang tác nghiệp cùng đồng nghiệp John Wessels gần làng Aqraba ở phía bắc Bờ Tây khi họ chứng kiến một binh sĩ Israel đang bắt giữ một người trong lúc người dân Palestine đang thu hoạch ô liu. Theo mô tả của Wessels, một người đi xe bốn bánh (quad bike) từ trên đồi tiếp cận hai phóng viên và nổ súng. Một người Palestine bị trúng đạn vào chân và sau đó được chuyển vào bệnh viện.

Sau đó, khoảng nửa tá người khác tiến tới khu vực và nổ súng. Khi Ashtiyeh cố chạy về phía một phương tiện được đánh dấu rõ “Press”, hai người bám theo, nhảy lên người ông và liên tục đánh bằng mấu súng (buttstock). Wessels cho biết ông bị dí súng đe dọa trong lúc chứng kiến vụ việc và các thiết bị nhiếp ảnh của Ashtiyeh cũng bị cướp lấy.

Khoảng một tá binh sĩ Israel được bố trí cách nhóm phóng viên gần 500 mét (khoảng 550 yards) ngay tại thời điểm vụ tấn công xảy ra, theo lời Wessels, nhưng không can thiệp. Ashtiyeh đã được chuyển bằng xe cứu thương tới bệnh viện ở Nablus. Ông bị bầm tím vùng đầu và thân, kết quả X-quang không thấy xương gãy nhưng ông vẫn được theo dõi tại bệnh viện.

Phản ứng từ AFP và cộng đồng báo chí quốc tế

Phil Chetwynd, giám đốc tin tức toàn cầu của AFP, lên án mạnh mẽ vụ tấn công và kêu gọi một cuộc điều tra đầy đủ. Tổ chức Foreign Press Association (Hiệp hội Báo chí Nước ngoài) cho biết họ “rất lo ngại” và yêu cầu cơ quan chức năng Israel giải thích lý do vì sao binh sĩ có mặt tại hiện trường không can thiệp để bảo vệ các nhà báo đã rõ ràng là mang danh “Press”.

Hiệp hội mô tả vụ tấn công là hành vi nhằm đe doạ và cản trở việc báo chí tác nghiệp tại Tây Ngạn. Họ khẳng định báo chí quốc tế sẽ tiếp tục công việc bất chấp các mối đe doạ vật lý và lời đe doạ tinh thần.

Bối cảnh: bạo lực của dân thường định cư và vụ thu hoạch ô liu

Sự cố diễn ra trong bối cảnh gia tăng các vụ bạo lực của dân thường định cư Israel đối với người Palestine ở Tây Ngạn, đặc biệt là vào mùa thu hoạch ô liu — một thời điểm kinh tế quan trọng với nhiều gia đình Palestine. Các vụ tấn công, cản trở mùa vụ và phá hoại vườn cây đã gia tăng trong những tháng gần đây, khiến tình hình tại các làng mạc quanh khu vực thường xuyên căng thẳng.

Việc các phóng viên đến tác nghiệp tại hiện trường nhằm ghi lại bối cảnh, tư liệu hình ảnh cho các hãng thông tấn quốc tế. Song đặc thù môi trường xung đột, sự hiện diện của dân quân/vũ trang dân sự, và sự phức tạp của trách nhiệm an ninh khiến rủi ro với nhà báo rất cao.

Rủi ro nghề nghiệp cho phóng viên ảnh: phân tích và hệ quả

Vụ việc với Jaafar Ashtiyeh là một ví dụ điển hình cho những rủi ro vật lý mà phóng viên ảnh đối mặt khi tác nghiệp ở khu vực xung đột hoặc khu vực căng thẳng chính trị. Rủi ro bao gồm: thương tích vật lý do tấn công trực tiếp, bị bắn, bị bắt giữ, thiết bị bị hư hỏng hoặc cướp, cũng như áp lực tinh thần (stress, PTSD) sau những trải nghiệm bạo lực.

Những hệ quả này ảnh hưởng trực tiếp tới công việc báo chí: mất nguồn tư liệu (bộ ảnh, file RAW), mất thiết bị đắt tiền (body, ống kính tele), và thậm chí là nguy cơ gián đoạn tuyến đưa tin ở khu vực trọng yếu. Ngoài ra, nạn nhân và gia đình thường chịu tổn thất về mặt tài chính và tâm lý.

Yếu tố nguy cơ tại hiện trường

– Mật độ dân cư định cư có vũ trang, di chuyển bằng xe địa hình (quad bike) và phương tiện cá nhân.
– Sự hiện diện nhưng không can thiệp của lực lượng an ninh chính thức tạo ra vùng xám trách nhiệm.
– Thông tin sai lệch, thu hút nhóm đối tượng thù địch: phóng viên dễ bị nhận diện do áo/xe ghi “Press”; điều này đôi khi khiến họ trở thành mục tiêu.
– Điều kiện địa hình: đồi núi, vườn ô liu, lối đi hẹp khiến việc rút lui khó khăn.

Kỹ thuật nhiếp ảnh và thiết bị khuyến nghị khi tác nghiệp vùng xung đột

Với tư cách là chuyên trang về thiết bị và kỹ thuật nhiếp ảnh, dancamera.vn lưu ý một số lựa chọn trang bị và kỹ thuật chụp ảnh giúp giảm rủi ro khi tác nghiệp ở hiện trường căng thẳng:

Lựa chọn ống kính

– Tele trung bình 70–200mm f/2.8: linh hoạt, cho phép giữ khoảng cách an toàn với chủ thể nhưng vẫn ghi được chi tiết nhân vật và hành động.
– Super-tele (300mm, 400mm) khi cần tầm xa lớn; tuy nhiên ống kính nặng nên cân nhắc chân máy/monopod.
– 24–70mm: cho ảnh toàn cảnh, ghi bối cảnh/khung cảnh rộng; cần đứng gần hơn nên rủi ro cao hơn.
– 35mm hoặc 50mm cố định: tốt cho ảnh nhân văn (environmental portrait) nếu có khả năng tiếp cận an toàn.

Thiết lập máy ảnh (cài đặt nhanh)

– Chế độ RAW: lưu ảnh dưới định dạng RAW để giữ tối đa dải tương phản, dễ cứu ảnh trong hậu kỳ.
– ISO linh hoạt: tăng ISO trong điều kiện ánh sáng yếu nhưng tránh nhiễu quá lớn; sử dụng body có khả năng xử lý ISO cao tốt.
– Tốc độ màn trập: để đóng băng chuyển động (nếu có hành động bạo lực), dùng 1/500s–1/1000s tuỳ khoảng cách và tiêu cự.
– Khẩu độ: f/2.8–f/5.6 cho tele để tách nền khi cần; với ống góc rộng có thể dùng f/8 để giữ nét toàn khung.
– Ổn định hình ảnh: IS/VR/OSS hữu ích khi chụp cầm tay với ống tele; nhưng không thay thế tư thế chụp vững vàng.

Bảo vệ thiết bị

– Dán miếng che/marker “PRESS” lên áo/áo giáp, không nhất thiết lên máy để tránh bị nhận diện khi cần ẩn mình.
– Dây đeo nhanh (quick-release) và dây an toàn chống rơi (camera tether) để tránh cướp nhanh.
– Bọc chống sốc cho body và ống kính; giữ thiết bị trong túi chống đạn/không gây tiếng ồn khi cần di chuyển.
– Sử dụng thẻ nhớ dự phòng, ổ cứng SSD di động để sao lưu nhanh sau mỗi ca tác nghiệp; cân nhắc mã hoá dữ liệu nhạy cảm.

Kỹ năng an toàn cá nhân và quy trình tác nghiệp

Ảnh hưởng từ hiện trường đòi hỏi phóng viên không chỉ giỏi về nhiếp ảnh mà còn phải biết kỹ năng sinh tồn và quản lý rủi ro. Một số nguyên tắc thực tế:

• Luôn có thẻ căn cước báo chí/press card và mặc áo ghi “PRESS” khi công khai tác nghiệp; nhưng cân nhắc giữ kín danh tính khi tình huống nguy hiểm.
• Làm việc theo nhóm: luôn tối thiểu một người spotter (quan sát), một fixer/phiên dịch, và một người phụ trách sơ cứu nếu có thể.
• Hoàn thành khóa huấn luyện an toàn vùng thù địch (Hostile Environment and First Aid Training – HEFAT), học sơ cứu cơ bản và kỹ năng ứng phó với đe doạ vũ trang.
• Luôn báo vị trí cho tòa soạn trước khi ra hiện trường; cập nhật vị trí theo thời gian thực (share location) và có kế hoạch rút lui rõ ràng.
• Đừng mang theo tiền mặt hoặc đồ vật có giá trị không cần thiết; giữ thông tin liên lạc khẩn cấp sẵn sàng.

Bảo mật dữ liệu và quy trình hậu kỳ sau khi bị tấn công

Nếu bị tấn công hoặc thiết bị bị lấy mất, việc bảo toàn dữ liệu ảnh và video là rất quan trọng:

• Thường xuyên sao lưu sau mỗi ca tác nghiệp lên ổ SSD rời hoặc dịch vụ lưu trữ bảo mật khi có mạng (sử dụng VPN để mã hoá đường truyền).
• Lưu giữ file RAW, file metadata (EXIF) là chứng cứ quan trọng: thời gian, tọa độ GPS (nếu an toàn để bật), thông tin máy/ống kính.
• Nếu thiết bị bị cướp, báo cáo ngay cho tòa soạn, cơ quan ngoại giao/đại sứ quán (nếu là báo nước ngoài) và tổ chức bảo vệ nhà báo.
• Ghi chú đầy đủ mọi bằng chứng, lời khai nhân chứng, và sao lưu mọi hình ảnh/clip liên quan để phục vụ điều tra.

Khía cạnh pháp lý và đạo đức

Phóng viên và hãng truyền thông có quyền được bảo vệ theo công ước quốc tế về quyền tự do báo chí và an toàn nhà báo. Các tổ chức như Committee to Protect Journalists (CPJ), Reporters Without Borders (RSF) thường kêu gọi điều tra các vụ tấn công nhằm vào nhà báo. Tuy nhiên, thực tế trong vùng xung đột phức tạp khiến việc thực thi pháp luật đôi khi gặp hạn chế.

Về mặt đạo đức, phóng viên phải cân nhắc giữa nhu cầu đưa tin minh bạch, kịp thời và việc tự bảo vệ bản thân cùng đội ngũ. Quy trình tác nghiệp an toàn, tôn trọng quyền con người của các bên liên quan và tuân thủ tiêu chuẩn biên tập là điều nền tảng.

Khuyến nghị cho tòa soạn và cộng đồng nhiếp ảnh

– Đầu tư vào đào tạo an toàn cho phóng viên ảnh, cung cấp áo giáp, mũ bảo hộ, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thiết bị.
– Thiết lập quy trình báo cáo sự cố, hỗ trợ pháp lý và tâm lý cho phóng viên sau vụ tấn công.
– Hợp tác với tổ chức báo chí quốc tế để kêu gọi điều tra độc lập khi có hành vi bạo lực nhằm vào nhà báo.
– Khuyến khích chia sẻ thông tin rủi ro giữa các phóng viên và tòa soạn trên nền tảng an toàn để giảm thiểu nguy cơ lặp lại sự cố.

Kết luận

Vụ tấn công nhằm vào Jaafar Ashtiyeh không chỉ là một sự kiện đơn lẻ mà phản ánh rủi ro hệ thống đối với nhà báo tại các khu vực căng thẳng như Tây Ngạn. Bảo vệ nhà báo, điều tra minh bạch các vụ tấn công, và nâng cao năng lực an toàn cá nhân là những bước thiết yếu để duy trì quyền được thông tin của công chúng. Dancamera.vn khuyến nghị mọi phóng viên ảnh hãy chuẩn bị kỹ lưỡng cả về mặt thiết bị lẫn kỹ năng khi ra hiện trường, và nếu bạn cần tư vấn chọn thiết bị, balo chuyên nghiệp, hoặc khoá học HEFAT, truy cập dancamera.vn để tìm hướng dẫn và gợi ý sản phẩm phù hợp.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phóng viên có được bảo vệ theo luật quốc tế khi tác nghiệp ở vùng xung đột không?

Các công ước và nguyên tắc quốc tế tôn trọng quyền tự do báo chí và bảo vệ nhà báo như một dân thường trong nhiều hoàn cảnh. Tuy nhiên, khả năng thực thi phụ thuộc vào thẩm quyền và ý chí của các bên liên quan tại hiện trường.

2. Áo ghi “PRESS” có giúp bảo vệ phóng viên không?

Áo “PRESS” giúp nhận diện phóng viên với lực lượng an ninh và dân thường, nhưng không phải lúc nào cũng bảo đảm an toàn — trong một số tình huống nó có thể khiến phóng viên trở thành mục tiêu. Quyết định mặc hay ẩn danh cần căn cứ vào tình hình cụ thể.

3. Tôi nên mang theo loại ống kính nào khi tác nghiệp ở những khu vực như thế này?

Ống 70–200mm f/2.8 là lựa chọn linh hoạt, vừa giữ khoảng cách an toàn vừa thu được chi tiết. 24–70mm hữu ích cho bối cảnh rộng. Nên cân nhắc trọng lượng, khả năng đem theo chân máy/monopod, và dự phòng ống nhẹ hơn nếu cần cơ động.

4. Nếu thiết bị bị cướp, tôi nên làm gì đầu tiên?

Đảm bảo an toàn cá nhân trước tiên. Sau đó, báo cáo ngay cho tòa soạn, cảnh sát/đơn vị an ninh địa phương, và tổ chức báo chí quốc tế. Ghi lại chi tiết vụ việc (thời gian, vị trí, mô tả người/xe) và thông báo việc mất thiết bị để khoá, xoá dữ liệu nếu có thể.

5. Có khóa học nào giúp phóng viên chuẩn bị tác nghiệp vùng xung đột?

Có: khóa HEFAT (Hostile Environment and First Aid Training), các khoá đào tạo sơ cứu, và các chương trình chuẩn bị an ninh cho nhà báo do nhiều tổ chức phi chính phủ và báo lớn tổ chức.

6. Làm thế nào để bảo vệ dữ liệu ảnh/video trước khi rời hiện trường?

Sao lưu ngay sau ca tác nghiệp lên ổ SSD rời hoặc tải lên dịch vụ đám mây an toàn (sử dụng VPN). Mã hoá dữ liệu nhạy cảm và giữ ít nhất một bản sao ngoại tuyến ở vị trí an toàn.

7. Báo chí có thể làm gì để thúc đẩy điều tra khi nhà báo bị tấn công?

Các hãng tin nên phối hợp với tổ chức báo chí quốc tế, gửi yêu cầu điều tra tới cơ quan chức năng liên quan, huy động áp lực cộng đồng và công luận, và cung cấp bằng chứng, lời khai hỗ trợ quá trình điều tra độc lập.

8. Dancamera.vn có cung cấp tư vấn thiết bị hay khoá học an toàn không?

Dancamera.vn cung cấp hướng dẫn lựa chọn thiết bị (máy ảnh, ống kính, balo chuyên dụng, phụ kiện bảo vệ) và bài viết chuyên sâu về kỹ thuật cũng như an toàn tác nghiệp. Để tham khảo danh mục thiết bị và bài viết hướng dẫn, truy cập dancamera.vn.

Ghi chú bản quyền hình ảnh: Ảnh header được cấp phép thông qua Depositphotos (theo ghi chú bản gốc). Nếu bạn là phóng viên cần trao đổi về thiết bị, bảo hiểm thiết bị hoặc khoá học an toàn, tham khảo các bài viết chuyên sâu và sản phẩm tại dancamera.vn để được tư vấn chi tiết.