Vương quốc Anh công bố hướng dẫn gây hiểu lầm về chụp ảnh nơi công cộng

Vương quốc Anh xuất bản hướng dẫn gây hiểu lầm về quyền chụp ảnh nơi công cộng

Gần đây, Bộ Nội vụ Vương quốc Anh (Home Office) đã phát hành một cuốn sổ tay ngắn dành cho người xin tị nạn mang tên Understanding behaviours and expectations in the U.K. Trong một phần có tiêu đề ‘Respect in public’ và ‘Taking photographs and videos’, tài liệu này nêu rằng ‘Ở Vương quốc Anh, bạn không nên chụp ảnh hoặc quay video ai đó mà không có sự cho phép’, thậm chí gợi ý rằng hành vi chụp ảnh người khác ở nơi công cộng có thể dẫn đến bị bắt giữ.

Tại sao hướng dẫn bị gọi là ‘gây hiểu lầm’?

Hiệp hội Nhà báo Quốc gia Anh (National Union of Journalists – NUJ) đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ, cho rằng tuyên bố trên là một “yêu cầu chung mang tính sai lệch” (misleading blanket claim). NUJ cảnh báo rằng thông tin như vậy, nếu được phổ biến đến người dân hoặc các nhóm dễ bị tổn thương như người xin tị nạn, có thể dẫn tới việc hiểu sai về quyền và nghĩa vụ pháp lý, làm tăng thù địch đối với phóng viên ảnh và tạo tiền lệ cho những lời buộc tội sai về tính hình sự của việc chụp ảnh nơi công cộng.

Một điểm quan trọng là cuốn sổ tay có đề cập đúng đến tội ác liên quan đến việc chụp và chia sẻ hình ảnh tình dục mà không có sự đồng ý (ví dụ các hành vi chia sẻ ảnh riêng tư không được phép), nhưng nội dung không phân biệt rõ giữa hành vi phạm tội đó với hành động chụp ảnh người ở nơi công cộng nói chung. Kết quả là người đọc có thể hiểu nhầm rằng mọi hành vi chụp ảnh người khác ở nơi công cộng đều là phạm pháp — điều này không đúng trong đa số trường hợp tại Anh.

Quyền chụp ảnh nơi công cộng ở Anh: khái quát pháp lý

Ở mức tổng quát, tại Vương quốc Anh không có một luật chung cấm chụp ảnh những người ở nơi công cộng. Điều này khác với một số quốc gia có luật bảo vệ hình ảnh cá nhân nghiêm ngặt. Tuy nhiên, tồn tại nhiều ngoại lệ và giới hạn quan trọng mà nhiếp ảnh gia, phóng viên ảnh và người dân cần biết:

• Tội phạm liên quan tới hình ảnh tình dục và xâm phạm riêng tư: Chụp, lưu hành hoặc chia sẻ hình ảnh mang tính xâm phạm tình dục mà không có sự đồng thuận có thể là hành vi phạm pháp (ví dụ: ‘revenge porn’ hay chia sẻ ảnh riêng tư không đồng ý).
• Hành vi quấy rối: Nếu việc chụp ảnh trở thành hành vi quấy rối, gây ảnh hưởng tiêu cực đến người bị chụp (lặp đi lặp lại, theo dõi, gây sợ hãi), có thể bị xử lý theo luật về quấy rối (Protection from Harassment).
• Bảo mật quốc gia và khu vực nhạy cảm: Ở những nơi như sân bay, căn cứ quân sự, trại giam, hoặc các khu vực đặt biển cấm quay/chụp, có thể có các hạn chế pháp lý hoặc hành chính.
• Tài sản tư nhân: Quyền chụp ảnh tuân theo quy định của chủ đất/địa điểm; chủ sở hữu tư nhân có quyền yêu cầu rời khỏi và cấm chụp ảnh trên khuôn viên.
• Quyền về dữ liệu cá nhân khi xử lý ảnh: Việc chụp và đặc biệt là lưu trữ, sử dụng ảnh có thể rơi vào phạm vi luật bảo vệ dữ liệu (UK GDPR/ Data Protection Act) khi ảnh được xử lý như dữ liệu cá nhân, đặc biệt trong môi trường thương mại hoặc khi sử dụng nhận diện khuôn mặt.

Vì vậy, mặc dù việc cầm máy và chụp ở đường phố thường hợp pháp, nhưng bối cảnh, mục đích và cách sử dụng hình ảnh đó mới quyết định có vi phạm pháp luật hay không.

Tác động đối với phóng viên ảnh và nhiếp ảnh gia đường phố

NUJ nhấn mạnh rằng thông tin sai lệch có thể làm gia tăng các tình huống cản trở tác nghiệp: phóng viên ảnh có thể bị chất vấn, quấy rối, hoặc thậm chí bị yêu cầu xóa ảnh một cách phi pháp. Các nhà báo và nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp thường đối mặt với những người hỏi về quyền chụp hình của họ; khi quần chúng tin rằng ‘chụp ảnh nơi công cộng là phạm pháp’, mức độ đối đầu có thể tăng lên.

Những hậu quả thực tế gồm:

• Nguy cơ bị ngăn cản tác nghiệp tại hiện trường sự kiện.
• Phải giải trình với cảnh sát hoặc bị tạm dừng, gây mất thời gian và có thể tổn hại tới bài viết hoặc bằng chứng hình ảnh.
• Tác động tiêu cực đến quyền báo chí, quyền tiếp cận thông tin của công chúng.

Làm thế nào để ứng xử khi bạn bị phản đối vì đang chụp ảnh?

Dưới đây là một số lưu ý thực tế cho nhiếp ảnh gia và phóng viên:

• Luôn duy trì thái độ tôn trọng, bình tĩnh; tránh leo thang xung đột.
• Giải thích mục đích chụp ảnh một cách rõ ràng và lịch sự; nếu bạn là nhà báo, trình thẻ nhà báo khi cần.
• Biết quyền cơ bản: việc chụp ảnh ở nơi công cộng thường hợp pháp; tuy nhiên nếu chủ sở hữu tư nhân yêu cầu bạn rời đi hãy làm theo để tránh hành vi xâm phạm tài sản.
• Không nên ép chụp hoặc tiếp tục chụp nếu điều đó dẫn tới quấy rối hoặc nguy hiểm cho bản thân.
• Trong trường hợp bị cảnh sát yêu cầu, hãy yêu cầu lý do và cân nhắc ghi âm/ghi hình cuộc trao đổi (nếu luật địa phương cho phép) hoặc yêu cầu gặp cán bộ phụ trách để làm rõ quyền hành.

Về phía Nhà nước và Bộ Nội vụ: cần làm gì?

NUJ kêu gọi Bộ Nội vụ phải sửa chữa và làm rõ thông tin đã công bố, đảm bảo rằng tài liệu dành cho người xin tị nạn không gieo nhầm kiến thức pháp luật. Những hướng dẫn chính thức cần phải:

• Phân biệt rõ ràng giữa hành vi chụp ảnh nơi công cộng nói chung và các hành vi phạm tội như chia sẻ ảnh riêng tư không có đồng ý.
• Cung cấp thông tin chính xác về ngoại lệ (khu vực bị cấm, quyền của chủ sở hữu tài sản, vấn đề an ninh quốc gia).
• Đưa ra nguồn tham khảo pháp lý và lời khuyên liên hệ luật sư hay tổ chức hỗ trợ khi cần thiết.

Bối cảnh – một vài ví dụ chính sách khiến cộng đồng nhiếp ảnh phản ứng

Đây không phải là lần đầu chính phủ Anh đưa ra thông tin gây tranh cãi liên quan đến dữ liệu cá nhân và ảnh. Trước đó chính phủ từng gợi ý ‘xóa bỏ email và ảnh cũ để tiết kiệm nước’, do các trung tâm dữ liệu tiêu thụ nước trong quá trình làm mát, dẫn tới làn sóng chế giễu từ cộng đồng công nghệ và nhiếp ảnh vì đề xuất này thiếu thực tế và gây hiểu lầm.

FAQ – Câu hỏi thường gặp về chụp ảnh nơi công cộng ở Anh

1. Tôi có thể bị bắt nếu chụp ảnh người lạ trên phố không?

Không có quy định chung cho phép bắt giữ chỉ vì chụp ảnh người khác ở nơi công cộng. Tuy nhiên nếu hành vi chụp ảnh kèm theo yếu tố quấy rối, đe dọa, xâm phạm tính riêng tư nghiêm trọng, hoặc vi phạm các lệnh cấm tại khu vực nhạy cảm, thì có thể bị can thiệp bởi cảnh sát hoặc xử lý hình sự.

2. Được phép chụp trẻ em ở nơi công cộng không?

Về nguyên tắc, chụp trẻ em ở nơi công cộng không bị cấm, nhưng cần thận trọng: cha mẹ hoặc người giám hộ có quyền bày tỏ quan ngại; phóng viên và nhiếp ảnh gia nên tránh chụp các tình huống nhạy cảm và luôn cân nhắc an toàn và quyền riêng tư của trẻ.

3. Cảnh sát có quyền yêu cầu xóa ảnh không?

Cảnh sát có thể yêu cầu nhưng không phải lúc nào cũng có quyền bắt buộc bạn phải xóa ảnh nếu không có lệnh tòa hay căn cứ pháp lý rõ ràng. Lưu ý rằng ghi chép lại các chi tiết sự việc, tên và số hiệu của cảnh sát có thể hữu ích nếu quyền của bạn bị xâm phạm. Trong trường hợp không chắc chắn, hãy liên hệ luật sư.

4. Tôi có thể chụp ảnh ở sân bay hay nhà ga không?

Nhiều sân bay, nhà ga và các cơ sở giao thông có quy định riêng; một số khu vực có thể cấm chụp ảnh vì lý do an ninh. Luôn tuân thủ biển báo và hướng dẫn nhân viên an ninh.

5. Nếu tôi bán hoặc đăng ảnh lên mạng, có vấn đề pháp lý không?

Nếu ảnh chứa hình ảnh nhận dạng được của người khác và bạn dùng cho mục đích thương mại, có thể cần xin quyền sử dụng hình ảnh (model release). Ngoài ra, xử lý ảnh như dữ liệu cá nhân (lưu trữ, phân tích, nhận diện khuôn mặt) có thể chịu sự điều chỉnh của luật bảo vệ dữ liệu.

6. Tôi là phóng viên: cần chuẩn bị gì để tránh bị gây khó khăn?

Luôn mang thẻ nhà báo nếu có, hiểu rõ quyền tác nghiệp, giữ thái độ chuyên nghiệp, ghi nhận sự cố bằng cách thu thập chứng cứ (ghi âm/ghi hình) khi an toàn và hợp pháp, và liên hệ với cơ quan nghề nghiệp (ví dụ NUJ) nếu bị ngăn cản trái pháp luật.

Kết luận và lời khuyên cho cộng đồng nhiếp ảnh

Vụ việc cuốn sổ tay của Bộ Nội vụ nhắc lại sự cần thiết của việc truyền tải thông tin pháp lý chính xác tới công chúng, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương như người xin tị nạn. Việc hiểu đúng về ‘quyền chụp ảnh nơi công cộng’ là điều quan trọng cho cả công chúng lẫn những người làm nghề nhiếp ảnh và báo chí ảnh.

Nếu bạn là nhiếp ảnh gia, phóng viên ảnh hoặc người đam mê chụp ảnh đường phố, hãy trang bị kiến thức cơ bản về quyền và rủi ro pháp lý, giữ thái độ tôn trọng, và khi cần tìm nguồn tin đáng tin cậy về pháp luật hoặc lời khuyên thực tế, đừng ngần ngại hỏi tổ chức nghề nghiệp hoặc luật sư chuyên môn.

Muốn tìm hiểu thêm?

Để đọc các bài phân tích chuyên sâu hơn về quyền chụp ảnh, kỹ thuật nhiếp ảnh, đánh giá thiết bị và tin tức ngành, hãy truy cập dancamera.vn. Tại dancamera.vn bạn sẽ tìm thấy hướng dẫn, mẹo tác nghiệp, và các bài viết cập nhật giúp bảo vệ quyền làm nghề và nâng cao kỹ năng nhiếp ảnh của mình.

Tham khảo nhanh

• Báo chí ngành nghề đã phản ánh chi tiết về cuốn sổ tay của Bộ Nội vụ và phản ứng từ NUJ.
• Luật pháp liên quan tới việc chia sẻ ảnh riêng tư, quấy rối, quyền tài sản tư nhân và các quy định an ninh nơi công cộng cần được tham khảo thêm khi cần tư vấn pháp lý chính xác.

Nếu bạn cần một bài hướng dẫn chi tiết bằng tiếng Việt về ‘quyền chụp ảnh nơi công cộng’ cho độc giả hoặc sinh viên nhiếp ảnh, dancamera.vn sẵn sàng hỗ trợ và cung cấp nguồn tài liệu cập nhật — truy cập ngay dancamera.vn để khám phá thêm.