Vượt Ra Ngoài Giờ Vàng: Cách Chụp Ảnh Phong Cảnh Tốt Hơn Suốt Cả Ngày

Vượt ra ngoài giờ vàng: Học cách chụp ảnh phong cảnh tốt hơn suốt cả ngày

Ngay sau khi mặt trời lặn, bãi đỗ xe tại điểm ngắm ở Công viên Quốc gia Grand Teton bắt đầu vắng. Xe cộ rời đi, đường cao tốc trở lại nhịp cũ — nhưng nhiếp ảnh gia Matt Suess vẫn ở lại. Anh hướng mắt về đường chân trời phía Tây, kiên nhẫn chờ đợi màu sắc xuất hiện. Khoảng ba mươi phút sau, bầu trời bừng lên. Chỉ có Suess là người ở lại đủ lâu để chụp được khoảnh khắc ấy.

Công khaiBài viết này được tài trợ bởi OM SYSTEM.

Xem phim tài liệu PetaPixel về Matt Suess khi anh khám phá Sawtooth Wilderness ở Idaho.

Tổng quan nhanh

Vượt qua bình minh và hoàng hôn

Sau khi những nhiếp ảnh gia khác rời đi sau hoàng hôn, Matt Suess vẫn ở lại để đón blue hour — khoảng thời gian xanh mượt giữa hoàng hôn và bóng tối. “Hầu hết nhiếp ảnh gia phong cảnh chỉ lên kế hoạch cho bình minh và hoàng hôn,” Suess nói. “Còn lại trong ngày thường là thời gian lái xe, dò tìm địa điểm, hoặc nghỉ ngơi.”

“Blue hour thường bị lãng quên,” anh tiếp tục. “Khi mặt trời lặn, họ chụp cho tới khi nó xuống đường chân trời rồi đi. Ngay cả giữa trưa, nếu tìm được chủ thể phù hợp vẫn có thể chụp được ảnh hay, nhưng đa số thì đã vào trong.”

Trước khi chuyển sang làm chuyên nghiệp với nhiếp ảnh thiên nhiên, Suess đã có 17 năm làm báo, chụp theo điều kiện ánh sáng luôn thay đổi. Hiện sống ở Bozeman, Montana, anh dẫn các workshop về phong cảnh và bầu trời đêm tại những vùng như Grand Teton hay Badlands.

Suess khuyên các học viên của mình nên dành một ngày trọn vẹn ở một địa điểm duy nhất. “Nếu có một ngày, hãy chọn một nơi và ở đó từ trước bình minh tới sau khi trời tối. Nó đặt bạn vào những điều kiện ánh sáng mà có thể bạn chưa từng làm việc — và đó là mục đích.”

Anh so sánh thử thách này với việc mang một ống kính prime: bị giới hạn về thiết bị buộc bạn phải “đi lại” và tìm khung hình khác. “Luật chơi lỏng lẻo,” Suess nói. “Bạn có thể tự thử ở một công viên quốc gia hoặc rừng gần nhà. Không có quy định bắt buộc về ống kính, nhưng thời gian là thứ duy nhất không thể cắt giảm. Cứ nán lại giờ mà người khác bỏ qua, xem chuyện gì xảy ra.”

Chọn ngày trước khi chọn địa điểm

Vào giữa trưa, khi ánh sáng chiếu thẳng xuống, Suess quan sát mây để thấy cách ánh sáng và bóng đổ di chuyển trên cảnh vật — đó là lý do anh tránh những ngày quang đãng tuyệt đối.

“Nếu định ở một chỗ suốt ngày, tôi sẽ bỏ qua dự báo trời trong và chọn ngày có biến động thời tiết,” anh giải thích. “Tôi muốn có ít nhất vài đám mây từ bình minh tới hoàng hôn. Buổi trưa là khoảng khó nhất vì ánh sáng mạnh, nhưng mây thay đổi ánh sáng sẽ cho tôi nhiều thứ để làm hơn.”

“Một số bức ảnh yêu thích của tôi là từ những ngày có giông bão nhẹ vào giữa chiều, khi ánh nắng lóe ra rồi lại bị mây che đi. Điều đó tạo ra những mảng sáng tối đan xen rất thú vị.”

Suess còn tìm địa điểm có đủ đa dạng để làm việc cả ngày. “Một nơi đẹp thôi chưa đủ cho thử thách cả ngày; tôi cần có nhiều chủ thể để liên tục tìm kiếm sau khi người khác đã đi.”

“Công viên quốc gia giúp có nhiều thứ để chụp, nhưng với phiên bản khó hơn của thử thách này, hãy bắt đầu ở chỗ ít nổi bật hơn — công viên địa phương hoặc đất rừng. Bạn sẽ phải nỗ lực hơn để tìm sự đa dạng.”

Về thời điểm, anh dùng PhotoPills để kiểm tra blue hour, bình minh, giờ vàng và hoàng hôn; còn WeatherMate, Windy và RadarScope để xem dự báo mây, gió và radar. “Công cụ giúp tôi biết khi nào sẽ có cơ hội, nhưng dù thế nào thì bố cục vẫn là thứ quyết định.”

Chuẩn bị an toàn trước

Trước khi chọn ống kính, Suess báo cho người thân biết anh sẽ ở đâu và khi nào về; mang theo pin dự phòng và bộ liên lạc vệ tinh nếu cần.

“An toàn luôn là ưu tiên,” anh nhấn mạnh. “Ở vùng có gấu thì cần bình xịt chống gấu. Tôi cũng mang chống muỗi, kem chống nắng, nhiều nước và đồ ăn giàu đạm. Tôi tin vào khả năng chống nước của OM-5 Mark II, nên ưu tiên giữ mình khô — áo mưa, bốt chống nước và nhiều lớp đồ để ứng phó dao động nhiệt giữa ngày và đêm.”

Sau khi đồ an toàn xong, Suess chỉ mang OM-5 Mark II và một ống kính M.Zuiko 12-100mm F4 IS PRO.

“Nếu bắt buộc chỉ mang một ống kính, tôi sẽ chọn 12-100mm. Nó đủ góc rộng, có chút tele và chụp cận tốt — bao phủ hầu hết tình huống trong ngày.”

Balo nhẹ để còn chỗ cho đồ an toàn. “Tôi thà mang thêm áo quần và đồ an toàn còn hơn một ống kính phụ,” Suess nhấn mạnh. “Khi an tâm về trang bị, tôi không lo lắng về balo và tập trung vào cảnh vật, dù là sáng sớm hay nửa đêm.”

Trước khi mặt trời lên

Suess bắt đầu trước bình minh, trong ánh sáng blue hour khi mặt trời vẫn dưới chân trời. Thử thách đầu tiên là bố cục: khi màu và ánh sáng chưa mạnh, bố cục phải gánh trọng trách tổ chức khung hình.

“Trước bình minh ánh sáng mềm, độ tương phản thấp và ít màu sắc,” anh mô tả. “Cảnh gần như đơn sắc với tông xanh. Khi không có màu mạnh hay bóng sáng rõ rệt, tôi tìm khác biệt về tông, kết cấu và chi tiết để dẫn mắt người xem từ tiền cảnh đến hậu cảnh.”

Trước khi đưa tay lên máy, Suess khảo sát bằng mắt. “Khi đến nơi, tôi nhìn quanh và nhận biết thứ gì kéo tôi nhất. Nếu đi thẳng vào khung ngắm, máy sẽ định nghĩa cảnh trước khi trực giác sáng tạo của tôi phản ứng.”

Anh biến khoảng chờ đó thành một loạt câu hỏi ngắn: “Cây chết ở tiền cảnh dẫn về núi — tôi chú ý cây hay núi trước?” Có thể bức ảnh tưởng tượng đầu tiên là núi phản chiếu trong mặt nước xa. Khi đã có hình dung, anh cầm máy và quyết định tiêu cự, vị trí và góc chụp.

Một khi bố cục ổn, Suess xác định yếu tố không thể thỏa hiệp: đóng băng chuyển động hay giữ sắc nét từ tiền đến hậu cảnh. “Với động vật, ưu tiên của tôi thường là tốc độ màn trập. Với phong cảnh góc rộng, ưu tiên là khẩu để đảm bảo độ sâu trường ảnh.”

OM-5 Mark II cung cấp đến 6.5 stop ổn định hình ảnh trong thân máy (IBIS), giúp chụp cầm tay ở tốc độ chậm khả thi hơn. “Hệ ổn định của OM SYSTEM khiến tôi tin cậy. Tôi từng chụp tay trong 10 giây bầu trời đêm với nó. Dù vậy, nếu ở một chỗ lâu, tôi vẫn dùng chân máy để tinh chỉnh bố cục nhỏ.”

Khoảng cách và địa hình cũng ảnh hưởng: nếu đi bộ nhiều trên địa hình gập ghềnh trong bóng tối, Suess sẽ bỏ chân máy và tin IBIS; còn khi đến điểm nhìn sát xe thì anh mang chân máy vì kiểm soát thêm đáng giá.

Bình minh và câu chuyện ba khung hình

Khi mặt trời ló dạng, Suess phải thao tác nhanh — màu có thể thay đổi hoặc biến mất trong vài phút. “Khi ánh sáng xuất hiện, tôi có thể cân bằng ánh sáng ấm trên dãy núi với tông lạnh ở hồ bên dưới. Tôi thường tránh làm tiền cảnh quá sáng trong cảnh rộng; tiền cảnh tối hơn dẫn mắt qua hồ tới núi.”

Kinh nghiệm làm báo buộc Suess làm việc nhanh trong ánh sáng đổi thay. Anh áp dụng nguyên tắc kể chuyện ba khung: chụp rộng để định bối cảnh, chụp trung để nắm hoạt động, chụp chặt để nhấn chi tiết. Trong phong cảnh, thứ tự rộng – trung – chặt giúp nắm bắt diễn biến khi bình minh thay đổi.

“Bình minh cho tôi một câu chuyện hoàn chỉnh trong thời gian ngắn,” anh nói. “Nếu chỉ chăm chăm vào khung hình định sẵn, bạn có thể bỏ lỡ nhiều thứ: động vật di chuyển, hơi nước bốc lên từ hồ, tia sáng đầu tiên chạm núi. Tôi bắt đầu với góc rộng, rồi tìm cảnh nhỏ hơn — ống tele có thể lộ ra những khoảnh khắc trong ánh sáng và bóng tối mà trước đó không thấy.”

Với cảnh tĩnh và ánh sáng xuất sắc, Suess đôi khi bật chế độ High Res Shot của OM-5 Mark II — ghép nhiều phơi sáng để tạo file độ phân giải cao. “Hạn chế là chuyển động: vật di chuyển sẽ không tương thích. Nhưng cảnh tĩnh có thể cho phép in lớn hoặc crop chặt hơn sau này.”

Những giờ mà nhiều người bỏ qua

Vào cuối buổi sáng, bóng ngắn và ánh sáng gắt khiến nhiều người ra về. Vì đã quyết tâm ở lại cả ngày, Suess tìm chủ thể hợp trong điều kiện này.

“Ngay cả khi nắng gắt, tôi tìm những mảng bóng,” anh khuyên. “Trong rừng, khe hở trên tán cây chia nắng thành những mảng nhỏ, tương tự như mây trên cánh đồng. Nếu không có bóng, xe cũ hay chuồng trại vẫn đem lại màu sắc cho bố cục giữa trưa.”

“Giữa trưa cũng thích hợp để chụp cận hoa dại,” Suess gợi ý. “Tôi tìm hoa dưới tán cây, nơi ánh sáng được làm mềm hơn, cho ánh sáng đều hơn cho chủ thể.”

Khi mây giông kéo đến, anh không bỏ đi: “Giông thường cho tôi nhiều thứ để chụp. Tôi tiếp tục quan sát vì cảnh có thể thay đổi trong vòng vài phút.”

Nếu không có mây hay bóng, Suess thử các bộ lọc ART tích hợp trên OM-5 Mark II. “Giữa trưa là lúc thử ART modes — đen trắng, pinhole, bleach bypass, hoặc Pop Art khi muốn một ý tưởng khác. Tôi chụp RAW+JPEG; JPEG mang hiệu ứng để dùng nhanh, còn RAW giữ toàn bộ dữ liệu. Khi ánh sáng khó chịu, những chế độ này có thể đưa tôi đến một ý tưởng mới.”

Ngày đảo ngược

Sau buổi trưa, thứ tự ánh sáng bắt đầu đảo ngược: giờ vàng đến, hoàng hôn rồi blue hour — ngược với buổi sáng. Nhưng morning blue hour và evening blue hour không giống nhau về cảm giác.

“Blue hour buổi sáng thường lạnh hơn, có sương mù và mặt đất còn ẩm, tạo cảm giác dịu và êm. Buổi tối thì mặt đất đã ấm lên cả ngày, độ ẩm giảm đi — buổi sáng có thể u sầu hơn, buổi tối thường sạch và rõ.”

Ánh sáng buổi tối đôi khi cho màu mạnh hơn sau hoàng hôn. “Tôi thường thấy màu mạnh hơn sau hoàng hôn so với bình minh. Nguyên nhân có thể là mặt đất ấm, không khí có bụi, hoặc điều kiện khí quyển. Đôi khi màu sắc lên rất mãnh liệt nửa giờ sau khi mặt trời lặn — ai rời đi sớm sẽ bỏ lỡ.”

Đêm không có sao và cách khai thác nó

Khi trời tối hoàn toàn, phần cuối của thử thách bắt đầu — và đó là phần Suess thích nhất. “Astrophotography là sở thích lớn, nhưng bầu trời không phải lúc nào cũng hợp tác. Trăng sáng có thể át dải Ngân Hà, mây và ô nhiễm ánh sáng có thể che mất sao. Tôi coi đó là bài tập khác chứ không phải thất bại.”

“Ánh trăng tạo những mảng sáng và bóng giống ban ngày nhưng với cường độ và màu sắc khác. Nó làm cảnh trở nên lạ hơn, khiến người xem phân vân đó là ảnh chụp ban ngày hay đêm — và tôi thích sự mơ hồ đó.”

Nếu mục tiêu là sao, Suess có thể phá lệ một ống kính duy nhất: anh bổ sung M.Zuiko 7-14mm F2.8 PRO cho khẩu độ lớn hơn và góc rộng hơn, tối ưu cho bầu trời đêm.

Ánh sáng nhân tạo cũng là cơ hội: “Ở một điểm nhìn tại Zion, tôi chụp những chiếc xe uốn lượn xuống canyon, bóng đèn phanh kéo ra vệt đỏ. Cảnh thành phố sống động hơn sau hoàng hôn, đặc biệt trong blue hour — thời điểm tôi thích chụp đô thị nhất.”

Cho nhiều cảnh ban đêm, Suess dùng Live Composite — chế độ xử lý tính toán trên OM-5 Mark II. Máy chụp phơi sáng gốc, sau đó chỉ cộng thêm ánh sáng xuất hiện sau đó (đèn xe, sao, sét), giữ phần đã phơi không bị cháy sáng dần theo thời gian.

“Khi ánh sáng sẵn có không đủ, tôi tạo ánh sáng bằng light painting,” anh chia sẻ. “Mang đèn màu và gel để chiếu lên nhà kho hay xe — tôi giám sát màn hình, khi ánh sáng trông đúng thì dừng.”

Suess cũng dùng Live Composite trong giai đoạn chuyển tiếp từ hoàng hôn sang tối hoàn toàn (mặt trời xuống sâu 18 độ). “Quay về phía bắc có thể đặt sao Bắc Cực vào khung, còn quay hơi Tây giữ màu gần chân trời. Blue hour tạo nền xanh trong khi sao trắng — kết hợp này khác biệt so với ảnh chụp khi trời đen hoàn toàn.”

Những gì một ngày trọn vẹn mang lại

Khi màn đêm buông xuống hoàn toàn, Suess đánh giá ngày không chỉ bằng ảnh chụp trên thẻ nhớ.

“Lợi ích thực sự là kinh nghiệm,” anh nhấn mạnh. “Không phải lần nào cũng có ảnh đạt chuẩn portfolio, nhưng tôi học được cách nhìn và làm việc. Ở lại một nơi cả ngày mở rộng dải điều kiện mà tôi biết cách xử lý. Nếu ra về hiểu ánh sáng hơn một chút, ngày đó không phí.”

“Về nhà mà không có ảnh ưng ý vẫn là bài học. Tôi xem lại và hỏi: tại sao không tìm được ảnh tốt? Do nơi đó không có gì, hay do tôi chưa đủ mở mắt? Có thể tôi đóng khung quá cứng.”

Suess biết mình kết thúc ngày khi mệt đến mức không còn nhìn rõ. “Tôi ở đó để nghiên cứu ánh sáng chứ không phải thử giới hạn chịu đựng. Thử thách có thể rèn thể lực theo thời gian, nhưng nếu đã quá mệt để thấy nữa thì nên gói đồ về nhà.”

Lời khuyên của anh thật đơn giản: “Chọn một ngày, ở một chỗ từ tối đến tối, và tiếp tục nhìn sau khi những người khác đã về.” Điều giữ anh ở lại không phải lời hứa về ảnh hoàn hảo, mà là thời gian giữa thiên nhiên. “Tôi yêu thiên nhiên — có thứ khiến tôi kiên nhẫn ở ngoài trời hàng giờ, không chụp cũng được.”

Nhiều ảnh và thông tin hơn về Matt Suess có trên website, Facebook, YouTube và Instagram của anh.

Credits ảnh: Matt Suess

Công khaiBài viết có liên kết tiếp thị; chúng tôi có thể nhận hoa hồng nếu bạn mua hàng qua liên kết.

Những mẹo kỹ thuật nhanh (H3)

Chọn khẩu độ và độ sâu trường ảnh

Với góc rộng phong cảnh, ưu tiên khẩu độ (ví dụ f/8–f/16) để có độ sâu trường ảnh tốt. Dùng hyperfocal focus khi muốn giữ sắc nét từ tiền cảnh tới hậu cảnh.

Tốc độ màn trập và đóng băng chuyển động

Khi có động vật hoặc nước chuyển động muốn đóng băng, tăng tốc độ (1/250s trở lên tùy kích thước và khoảng cách). Để làm mượt nước, dùng tốc độ chậm (0.5s–2s) với bộ lọc ND nếu cần.

ISO và nhiễu

Giảm ISO xuống mức cơ bản (ISO 200 hoặc thấp hơn) để giữ chi tiết; tăng ISO khi cần tốc độ chụp cao hơn trong ánh sáng yếu, và sử dụng xử lý nhiễu trong hậu kỳ khi cần.

Ổn định

Dùng chân máy để có tối đa kiểm soát khi chụp phơi sáng dài hoặc cho High-Res; còn IBIS hữu ích khi di chuyển hoặc mang nhẹ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Tôi có nên thực hiện thử thách “ở một chỗ cả ngày” thường xuyên không?

Nên — ít nhất vài lần mỗi năm. Mỗi lần bạn làm sẽ mở rộng vốn hiểu biết về ánh sáng, thời tiết và cách bố cục trong điều kiện đổi thay.

2. Mang theo bao nhiêu ống kính là hợp lý?

Một ống kính đa dụng như 12-100mm F4 (hoặc 24-200 tương đương full-frame) đủ cho hầu hết tình huống. Nếu bạn muốn chụp bầu trời sao, cân nhắc thêm 7–14mm f/2.8 hoặc tương đương.

3. Làm sao để an toàn khi ở lại trong công viên quốc gia tới tối?

Luôn báo cho người thân biết lịch trình, mang bình xịt chống gấu ở vùng có gấu, pin dự phòng, đèn headlamp, bộ sưởi/áo ấm và thức ăn. Nếu đi xa, dùng thiết bị liên lạc vệ tinh.

4. Tôi nên chụp RAW hay JPEG khi muốn thử ART modes?

Chụp RAW+JPEG: JPEG cho hiệu ứng sẵn sàng dùng, RAW lưu toàn bộ dữ liệu để hậu kỳ khi cần.

5. Nếu trời mây suốt ngày, tôi còn có cơ hội chụp đẹp không?

Có. Mây tạo bóng và mood, đem cơ hội chụp chi tiết, close-up, và ảnh đen trắng ấn tượng. Thử ART modes hoặc tìm các mảng sáng tối để tận dụng.

Kết luận và lời mời

Thử thách “chụp ảnh phong cảnh cả ngày” không chỉ là về kết quả trên thẻ nhớ, mà là về cách bạn học nhìn ánh sáng, cấu trúc và diễn biến của cảnh. Bắt đầu bằng việc chọn ngày có thời tiết biến đổi, chuẩn bị an toàn, và cam kết ở lại một địa điểm từ bóng tối đến bóng tối. Hãy tận dụng các công cụ như IBIS, Live Composite, chế độ High-Res, nhưng đừng quên: điều quan trọng nhất vẫn là mắt nhìn và kiên nhẫn.

Nếu bạn cần tham khảo thiết bị phù hợp để thực hiện thử thách này — từ máy ảnh, ống kính đến chân máy và phụ kiện — hãy ghé thăm dancamera.vn để xem các sản phẩm, tư vấn kỹ thuật và khuyến mãi phù hợp. Thử một ngày trọn vẹn; bạn sẽ ngạc nhiên về những gì mình học được.

CTA: Tham khảo máy ảnh, ống kính và phụ kiện cho nhiếp ảnh phong cảnh tại dancamera.vn — chuyên gia hỗ trợ lựa chọn thiết bị cho hành trình sáng tác của bạn.

Affiliate Disclosure: Bài viết có thể chứa liên kết liên quan đến sản phẩm; chúng tôi có thể nhận hoa hồng nếu bạn mua qua liên kết.