Fujifilm kỷ niệm di sản nhiếp ảnh phong phú của Nhật Bản

Fujifilm và hành trình hơn một thế kỷ rưỡi của nhiếp ảnh Nhật Bản

Khi nhắc tới mối liên hệ giữa Nhật Bản và nhiếp ảnh ngày nay, nhiều người sẽ nhớ tới những thương hiệu máy ảnh lẫy lừng như Canon, Fujifilm, Nikon, OM System (Olympus), Panasonic hay Sony. Tuy nhiên, mối quan hệ này sâu xa hơn nhiều và có nguồn gốc từ những ngày đầu của nhiếp ảnh thế kỷ XIX. Fujifilm vừa khai mạc một triển lãm tại Fujifilm Square Photo History Museum ở Tokyo nhằm tôn vinh chính hành trình ấy: từ những kỹ thuật bắt đầu đến việc hình thành một nền văn hóa nhiếp ảnh đặc sắc của Nhật Bản.

Triển lãm “How Japan Became a Photography Powerhouse: The Beginnings”

Triển lãm, có tựa tiếng Anh “How Japan Became a Photography Powerhouse: The Beginnings”, trưng bày khoảng 30 hiện vật quý bao gồm ảnh lịch sử, thiết bị nguyên bản và những cuốn sách chuyên khảo. Những hiện vật này được chọn lựa từ Fujifilm Photo Collection — bộ sưu tập được Fujifilm hoàn thiện nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập tập đoàn vào năm 2014.

Theo thông tin từ Fujifilm, bộ sưu tập gồm các tác phẩm quan trọng của 101 nhiếp ảnh gia Nhật Bản tiêu biểu, trải dài từ cuối thời Edo, qua thời kỳ Meiji, tới thời hiện đại. Không chỉ là ảnh, bộ sưu tập còn có nhiều sách, bài nghiên cứu và tài liệu tham khảo từng được các nhà tiên phong dùng để nghiên cứu, phát triển các loại phim ảnh sản xuất trong nước từ khi Fujifilm bắt đầu hoạt động vào năm 1934.

Lịch sử sơ lược: nhiếp ảnh đến Nhật Bản như thế nào?

Ảnh hưởng phương Tây về khoa học nhiếp ảnh tới Nhật Bản diễn ra khoảng 190 năm trước. Chỉ chưa đầy một thập kỷ sau khi Louis Daguerre giới thiệu quy trình daguerreotype tại Pháp, kỹ thuật nhiếp ảnh được cho là đã cập bến Nagasaki qua một tàu buôn Hà Lan. Khi đó, khoa học nhiếp ảnh gần như là điều mới hoàn toàn đối với xã hội Nhật Bản phong kiến.

Chính quyền Mạc phủ Tokugawa và một số phủ khác đã giao cho các học giả chuyên nghiên cứu tri thức Tây phương, như Kawamoto Kōmin (1810–1871), tiến hành thí nghiệm và nghiên cứu các phương pháp nhiếp ảnh. Những bước thăm dò ban đầu này đặt nền móng cho sự phát triển nhiếp ảnh nội địa trong các thập niên sau đó.

Từ daguerreotype đến collodion ướt

Daguerreotype là một trong các kỹ thuật nhiếp ảnh đầu tiên, tạo ra ảnh trực tiếp trên tấm kim loại bóng. Tuy ảnh có độ nét cao, daguerreotype khá phức tạp và không thuận tiện cho việc nhân bản nhiều bản sao. Vào đầu những năm 1860, quy trình collodion ướt (wet collodion) xuất hiện, cho phép tạo bản âm trên tấm thủy tinh và làm ảnh bản in dễ dàng hơn. Collodion cải thiện đáng kể tính khả dụng kỹ thuật, giúp nhiếp ảnh trở nên thực tế hơn cho cả mục đích tư liệu và thị trường ảnh thương mại.

Khi Nhật Bản mở cửa giao thương với thế giới sau thời kỳ phong tỏa, nhiều nhiếp ảnh gia phương Tây đã tới Nhật, mang theo tri thức kỹ thuật, thiết bị và cách trình bày ảnh đặc trưng. Sự giao lưu này đã thúc đẩy một văn hóa nhiếp ảnh nhanh chóng phát triển tại các thành thị lớn như Edo (Tokyo), Yokohama và Nagasaki.

Những năm vàng son cuối thế kỷ XIX: Meiji và sự nở rộ của nhiếp ảnh

Giai đoạn từ cuối 1860s tới 1890s chứng kiến sự nở rộ của nhiếp ảnh Nhật Bản. Nhiều phòng ảnh thương mại xuất hiện, ảnh albumen và bản in tương phản cao phổ biến trong in sao. Nhiếp ảnh gia Nhật bắt đầu ghi lại phong cảnh, chân dung, cảnh sinh hoạt xã hội và cả các dự án tài liệu để phục vụ báo chí và quảng cáo.

Triển lãm của Fujifilm trưng bày nhiều ảnh in từ giai đoạn này, kèm các dụng cụ chụp và sách hướng dẫn nhiếp ảnh cuối thời Edo và Meiji — những vật chứng trực tiếp cho thấy nhiếp ảnh không chỉ là kỹ thuật mà còn là phần của đời sống văn hóa xã hội.

Fujifilm Photo Collection: giá trị bảo tồn và nghiên cứu

Bộ sưu tập ảnh của Fujifilm không chỉ là kho lưu trữ các bản in đẹp mắt mà còn là nguồn tư liệu nghiên cứu quý giá cho lịch sử công nghệ nhiếp ảnh và lịch sử xã hội Nhật Bản. Các bộ hồ sơ bao gồm nhật ký, bài báo chuyên ngành, catalog thiết bị và mẫu phim, phản ánh quá trình chuyển giao công nghệ và nỗ lực phát triển sản xuất phim trong nước.

Với vị thế là một doanh nghiệp bắt đầu từ lĩnh vực vật liệu quang hóa, Fujifilm có cả lợi thế lẫn trách nhiệm trong việc lưu giữ, nghiên cứu và truyền lại giá trị văn hóa nhiếp ảnh. Việc tổ chức triển lãm này vừa là hành động tôn vinh quá khứ, vừa là một cam kết tiếp tục nuôi dưỡng văn hóa nhiếp ảnh trong tương lai.

Vai trò của doanh nghiệp trong bảo tồn di sản nhiếp ảnh

Các công ty sản xuất vật liệu ảnh như Fujifilm có nguồn tài liệu nội bộ độc đáo: mẫu phim thử nghiệm, bản thảo kỹ thuật, máy móc sửa chữa và quy trình sản xuất. Khi những tài liệu này được mở ra công chúng dưới dạng triển lãm hay số hóa, chúng giúp giảng dạy lịch sử kỹ thuật và truyền cảm hứng cho thế hệ nhiếp ảnh gia trẻ – từ việc hiểu cơ chế hóa học tạo ảnh đến cách tiếp cận thẩm mỹ từng giai đoạn lịch sử.

Ý nghĩa văn hóa: tại sao nhiếp ảnh lại quan trọng với đời sống Nhật Bản?

Fujifilm nêu một lý do cảm xúc sâu sắc cho giá trị trường tồn của nhiếp ảnh: dù công nghệ có thay đổi, năng lực của ảnh trong việc khơi gợi ký ức, kết nối thế hệ và lưu giữ những khoảnh khắc quan trọng không hề thay đổi. Nhiều gia đình vẫn giữ album ảnh, treo ảnh trong nhà hay trao truyền hình ảnh qua các dịp đặc biệt. Ảnh là một ngôn ngữ trực quan giúp con người hồi tưởng, đồng cảm và hiểu về quá khứ.

Trong bối cảnh hiện đại, ảnh kỹ thuật số len lỏi vào mọi ngóc ngách cuộc sống nhưng chính những bản in, những thủ pháp in truyền thống và các kỹ thuật lưu trữ vật lý vẫn có vị trí riêng — cả về mặt thẩm mỹ lẫn giá trị kỷ niệm.

Triển lãm tại Fujifilm Square: thông tin tham quan và trải nghiệm

Triển lãm mở cửa từ hôm nay tại Fujifilm Square Photo History Museum ở Tokyo và kéo dài tới ngày 17 tháng 9. Đây là cơ hội hiếm có để công chúng trực tiếp tiếp cận các hiện vật gốc, nghe thuyết minh về kỹ thuật ảnh cổ, và hiểu sâu hơn về quá trình hình thành nền nhiếp ảnh Nhật Bản hiện đại.

Nếu bạn đang lên kế hoạch tham quan, lưu ý một số điểm hữu ích:

• Kiểm tra giờ mở cửa và các yêu cầu vé trước khi tới — các triển lãm đặc biệt thường có giới hạn khách tham quan.
• Chuẩn bị sẵn câu hỏi liên quan đến kỹ thuật in, bảo quản ảnh và lịch sử máy ảnh để hỏi nhân viên hoặc hướng dẫn viên — họ thường có tài liệu tham khảo chuyên sâu.
• Nếu quan tâm đến nghiên cứu, hãy ghi chú các nguồn tài liệu và tiêu đề sách trong triển lãm để tìm đọc thêm sau chuyến thăm.

Phân tích: từ lịch sử đến tương lai của nhiếp ảnh Nhật Bản

Sự trỗi dậy của Nhật Bản trong ngành nhiếp ảnh không chỉ dựa trên phát minh hay cải tiến kỹ thuật thuần túy mà còn là kết quả của một hệ sinh thái bao gồm các nhà sản xuất vật liệu (như Fujifilm), nhà sản xuất máy ảnh, nhiếp ảnh gia sáng tạo, các phòng trưng bày và công chúng tiêu thụ. Từ những kỹ thuật thủ công ở thế kỷ XIX đến công nghệ cảm biến số và in phun ngày nay, Nhật Bản luôn đóng vai trò chủ đạo trong việc kết hợp khoa học và nghệ thuật nhiếp ảnh.

Ngoài việc tiếp tục đổi mới về sản phẩm, các công ty như Fujifilm còn đóng góp bằng việc bảo tồn di sản, tổ chức triển lãm và hỗ trợ nghiên cứu — giúp duy trì mối liên hệ giữa thế hệ nhiếp ảnh gia đi trước và người trẻ, đồng thời mở rộng hiểu biết của công chúng về giá trị lịch sử của nhiếp ảnh.

Những bài học cho nhiếp ảnh gia và người sưu tầm

• Nắm vững lịch sử phương pháp chụp và in sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về chất lượng và đặc tính thẩm mỹ của từng loại ảnh (ví dụ: albumen, bạc halide, in điện tử hay in phun).
• Việc bảo quản ảnh vật lý yêu cầu điều kiện ổn định về nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng — điều thường được giải thích chi tiết trong các triển lãm lịch sử.
• Học từ các nhiếp ảnh gia tiền bối: nhiều ý tưởng bố cục, ánh sáng và cắt cúp vẫn có thể áp dụng trong nhiếp ảnh kỹ thuật số hiện đại.

FAQ — Câu hỏi thường gặp

Triển lãm này có miễn phí không?

Thông thường các triển lãm tại Fujifilm Square có thể yêu cầu mua vé theo đợt. Bạn nên kiểm tra trang chính thức của Fujifilm Square để biết chi tiết ngày, giờ và mức vé chính xác.

Tôi có thể chụp ảnh trong triển lãm không?

Nhiều triển lãm lịch sử hạn chế chụp ảnh để bảo vệ hiện vật khỏi ánh sáng và đảm bảo quyền tác giả. Hãy tuân theo quy định tại chỗ; nếu được phép, thường sẽ có khu vực riêng cho chụp ảnh.

Tại sao những bức ảnh cũ cần được bảo quản đặc biệt?

Ảnh cũ thường được làm từ vật liệu nhạy cảm như bạc halide, albumen hay thủy tinh. Chúng dễ bị oxi hóa, phai màu và bị hư hỏng khi tiếp xúc lâu với ánh sáng mạnh, nhiệt độ và độ ẩm không ổn định. Vì vậy điều kiện lưu trữ chuyên dụng là rất quan trọng.

Làm thế nào để tìm hiểu sâu hơn về lịch sử nhiếp ảnh Nhật Bản?

Bắt đầu từ các nguồn như bộ sưu tập Fujifilm, thư viện ảnh địa phương, sách chuyên khảo về nhiếp ảnh thời Meiji và Edo, cũng như các bài nghiên cứu học thuật. Các phòng trưng bày lớn và viện bảo tàng ở Tokyo, Kyoto và Osaka thường tổ chức các chương trình giảng dạy và hội thảo chuyên sâu.

Kết luận và lời mời tham gia

Triển lãm mới của Fujifilm là một lời nhắc mạnh mẽ về mối liên hệ lịch sử giữa Nhật Bản và nhiếp ảnh — một hành trình từ những khám phá ban đầu tới một nền công nghiệp và văn hóa nhiếp ảnh phong phú. Dù bạn là nhiếp ảnh gia đang tìm cảm hứng, nhà nghiên cứu muốn khảo cứu tư liệu, hay đơn giản là người yêu ảnh muốn chiêm ngưỡng các hiện vật lịch sử, đây là trải nghiệm giá trị.

Nếu bạn muốn đọc thêm phân tích chuyên sâu về triển lãm này, kỹ thuật nhiếp ảnh lịch sử hoặc hướng dẫn bảo quản ảnh, hãy truy cập dancamera.vn — nguồn tin và cộng đồng nhiếp ảnh uy tín tại Việt Nam. Trên dancamera.vn bạn sẽ tìm thấy bài viết chi tiết, lời khuyên kỹ thuật, đánh giá thiết bị và các lịch sự kiện nhiếp ảnh trong nước và quốc tế.

Chú thích ảnh và nguồn: Fujifilm Corporation. Thông tin tham khảo dựa trên nội dung triển lãm và tư liệu Fujifilm Photo Collection.