Lần đầu quay được cá mập goblin sống trong môi trường tự nhiên

Lần đầu tiên: Hình ảnh sống của cá mập goblin trong môi trường tự nhiên

Gần đây các nhà nghiên cứu đã công bố những đoạn video đầu tiên — đã qua phản biện — ghi lại được cá mập goblin sống trong môi trường tự nhiên sâu dưới biển. Tin tức này gây chấn động cộng đồng hải dương học và nhiếp ảnh dưới nước, bởi loài cá mập này cực kỳ hiếm gặp và thường chỉ được biết đến qua những cá thể bị kéo lên từ lưới đánh bắt hoặc mắc dây câu.

Tóm tắt phát hiện

Hai quan sát được ghi nhận: một tại một núi ngầm gần đảo Jarvis ở Tây Nam Thái Bình Dương (nằm giữa Hawai’i và Quần đảo Cook), và một tại sườn rãnh Tonga — vùng rãnh sâu lớn ở Nam Bán Cầu. Hình ảnh thu được bằng robot lặn điều khiển từ xa (ROV) và hệ thống camera có mồi, cho phép các nhà khoa học quan sát hành vi và dải phân bố sâu hơn của loài Mitsukurina owstoni.

Tại sao phát hiện này quan trọng?

Cá mập goblin thường được mô tả là “sinh vật từ thời tiền sử” vì chúng là loài duy nhất còn sống của họ Mitsukurinidae, một dòng dõi đã tồn tại hàng chục triệu năm. Do chúng sống ở độ sâu lớn — có báo cáo ghi nhận ở khoảng 2.000 mét — nên việc quan sát trực tiếp hành vi tự nhiên của chúng là điều rất khó khăn. Trước đây hầu hết các tư liệu về loài này xuất phát từ xác chết hoặc cá thể bị bắt rồi chết ngay khi đưa lên mặt nước, nên thông tin về hành vi săn mồi, dải phân bố và sinh thái học tự nhiên của chúng còn rất thiếu.

Góp phần vào hiểu biết về phân bố và độ sâu sống

Hai quan sát mới không chỉ là chứng cứ trực quan hiếm hoi mà còn mở rộng phạm vi địa lý được biết tới của cá mập goblin. Quan sát ở Jarvis (2019) khiến các nhà khoa học bất ngờ vì loài này trước đó không được ghi nhận rõ ràng tại vùng Trung Thái Bình Dương. Quan sát thứ hai ở Tonga cung cấp bằng chứng về sự xuất hiện của chúng trên sườn rãnh sâu — môi trường khác biệt so với nhiều ghi nhận trước đó.

Đặc điểm sinh học và hình thái của cá mập goblin

Cá mập goblin có những đặc điểm rất dễ nhận biết: cơ thể mảnh, mõm kéo dài dạng giống mũi, da có sắc hồng nhạt do mạch máu gần bề mặt, và một hàm có khả năng lao ra như “dây chăng” để bắt mồi — hành vi thường được mô tả là “slingshot feeding”. Miệng của chúng có thể phóng ra trước để bắt cá hoặc động vật đáy, sau đó kéo lại nhanh chóng. Hình dáng này khiến nhiều người liên tưởng tới một sinh vật từ phim kinh dị, nhưng về mặt sinh học đó là một cơ chế bắt mồi thích nghi với môi trường sâu tối và thiếu ánh sáng.

Độ sâu cư trú và môi trường sống

Cá mập goblin là loài sống đáy (demersal) hoặc nửa đáy — chúng được phát hiện ở các sườn dốc của rãnh biển, các núi ngầm và vùng thềm lục địa ở những vùng sâu hàng trăm đến vài nghìn mét. Áp lực, nhiệt độ thấp và thiếu ánh sáng làm cho nhiều loài sống sâu phát triển các đặc điểm giải phẫu và hành vi đặc trưng, và goblin cũng không ngoại lệ.

Hai quan sát: Jarvis và Tonga — chi tiết và bối cảnh ghi hình

Quan sát đầu tiên (Jarvis, 2019) được ghi hình bằng một chiếc ROV trong khi đoàn nghiên cứu khảo sát một núi ngầm. Khi đó đội chưa nhận ra họ vừa ghi được một cá mập goblin — chỉ sau khi các nhà nghiên cứu khác xem lại kho lưu trữ video và so sánh mới khẳng định được danh tính. Việc nhận diện muộn như vậy phản ánh sự hiếm gặp và độ ít được biết đến của loài.

Quan sát thứ hai (Tonga, 2024) đến từ một chiến dịch sử dụng camera có mồi theo dõi sườn rãnh Tonga. Đoạn phim này chỉ dài khoảng hơn 20 giây, nhưng được ghi lại sau hơn 50 ngày quay gần như liên tục. Tại đây, các nhà khoa học từ Đại học Hawai’i tại Manoa kết hợp với Đại học Tây Úc (UWA) đã thu thập được những cảnh quay cho thấy goblin di chuyển dọc theo sườn dốc ở độ sâu lớn.

Ý nghĩa của từng cảnh quay

• Jarvis: mở rộng vùng phân bố của loài trong Trung Thái Bình Dương, gợi ý rằng goblin có thể có dải phân bố rộng hơn trước đây nghĩ.
• Tonga: minh chứng goblin xuất hiện trên sườn rãnh sâu — điều này quan trọng để hiểu sự phân bố theo độ sâu và môi trường sống ưu thích của chúng.

Phương pháp ghi hình khu vực sâu — ROV, camera có mồi và thách thức kỹ thuật

Ghi hình ở độ sâu hàng nghìn mét gặp nhiều thách thức: áp lực cực lớn, nhiệt độ thấp, và môi trường tối hoàn toàn. Để quan sát, các đội sử dụng hai công cụ chính:

• ROV (Remotely Operated Vehicle) — robot lặn điều khiển từ tàu, có ánh sáng mạnh, hệ thống ghi hình áp lực, tay robot để lấy mẫu và cảm biến.
• Camera có mồi (baited camera) — hệ thống camera gắn mồi để thu hút động vật xung quanh, thường được treo hoặc rơi tự do đến độ sâu mong muốn và quay liên tục trong nhiều ngày.

Các thiết bị này phải được thiết kế để chịu được áp lực lớn, có ánh sáng phù hợp (không gây phiền nhiễu quá mức cho động vật hay làm biến đổi hành vi) và lưu trữ dữ liệu dài ngày. Việc quay liên tục trong nhiều tuần, rồi chỉ thu được vài giây cảnh quay giá trị, là điều thường gặp trong nghiên cứu vùng sâu.

Tầm quan trọng đối với bảo tồn

Không biết loài sống ở đâu thì khó có luật pháp hay chính sách bảo vệ phù hợp. Nếu loài chỉ được ghi nhận chủ yếu khi bị đánh bắt, ta không thể biết đâu là khu vực sinh sống quan trọng, đâu là giai đoạn sinh sản hay tuyến di cư. Các quan sát trực tiếp cho phép các nhà khoa học đề xuất:

• Vùng bảo tồn biển dựa trên vị trí thực tế và môi trường sống ưu tiên.
• Quy định đánh bắt để tránh tác động ngẫu nhiên, như cấm kéo lưới ở độ sâu nhất định hoặc đặt giới hạn hoạt động cho nghề cá thương mại.
• Nghiên cứu sâu hơn về chu kỳ sinh sản, tuổi thọ và mật độ quần thể để đánh giá mức độ rủi ro.

Ví dụ tính cấp thiết

Các tác giả nghiên cứu nhấn mạnh rằng chỉ hơn 20 giây cảnh quay giá trị đã được ghi lại sau hơn 50 ngày quay, cho thấy sự hiếm gặp cực độ. Mỗi phát hiện như vậy vì thế trở nên quý giá trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu để ra quyết định quản lý.

Những câu trích dẫn đáng chú ý

Các chuyên gia tham gia và bình luận về phát hiện đã mô tả goblin như một trong những loài bí ẩn nhất đại dương. Một số nhận xét nổi bật bao gồm:

• “Chúng đã kích thích trí tưởng tượng của rất nhiều người, nhưng chúng ta chưa bao giờ thực sự thấy chúng khi còn sống” — một phát ngôn tóm tắt sự thiếu hụt dữ liệu về hành vi tự nhiên của loài.
• “Chúng thật kỳ dị — ngay cả mẹ chúng có lẽ cũng không ưa khuôn mặt đó” — bình luận vui vẻ nhưng phản ánh ngoại hình khác biệt hoàn toàn so với nhiều loài cá mập khác.
• “Hàm của chúng có khả năng phóng ra để bắt mồi theo kiểu ‘slingshot'” — mô tả cơ chế bắt mồi đặc trưng của goblin.

Những câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cá mập goblin có nguy hiểm với con người không?

Không có bằng chứng cho thấy goblin tấn công người. Do sống ở độ sâu lớn nơi con người hiếm khi tiếp cận, nguy cơ tiếp xúc rất thấp. Hầu hết các ghi nhận về goblin là khi chúng vô tình bị kéo lên từ độ sâu bởi hoạt động đánh bắt.

Goblin có phổ biến không?

Không — chúng được xem là hiếm trong các ghi nhận trực quan, nhưng điều này có thể phản ánh khó tiếp cận môi trường sống của chúng hơn là số lượng thực sự của loài. Nhiều khu vực sâu vẫn chưa được khảo sát kỹ, vì vậy khả năng chúng sống ở phạm vi rộng nhưng thưa thớt vẫn tồn tại.

Các phát hiện mới có thể dẫn tới hành động bảo tồn cụ thể nào?

Những quan sát này giúp định vị các khu vực có thể là nơi sinh sống quan trọng của goblin. Từ đó các nhà quản lý có thể cân nhắc đề xuất khu bảo tồn biển, hạn chế hoạt động đánh bắt ở độ sâu nhất định, hoặc thiết lập quy định về thiết bị đánh bắt giảm tác động đến loài sống ở tầng sâu.

Làm sao các nhiếp ảnh gia dưới nước tham gia nghiên cứu như thế này?

Nhiếp ảnh gia chuyên về môi trường sâu thường hợp tác với các nhóm nghiên cứu, đóng góp kỹ năng vận hành thiết bị quay và xử lý hình ảnh. Các kỹ thuật quay vùng sâu đòi hỏi thiết bị chuyên dụng chịu được áp lực, ánh sáng phù hợp và kiến thức về tư thế đặt camera để tối ưu hóa khả năng ghi hình động vật khó thấy.

Ý nghĩa đối với nhiếp ảnh dưới nước và dancamera.vn

Đoạn phim về cá mập goblin là minh chứng cho sức mạnh của công nghệ ghi hình hiện đại kết hợp kiến thức khoa học. Đối với cộng đồng nhiếp ảnh dưới nước, mỗi cảnh quay quý giá đều khuyến khích phát triển thiết bị, kỹ thuật và phương pháp làm việc chuyên nghiệp hơn trong môi trường khắc nghiệt.

Nếu bạn quan tâm tới công nghệ máy ảnh, ánh sáng, hoặc phụ kiện hỗ trợ ghi hình dưới nước chuyên nghiệp — đặc biệt là các hệ thống cho ROV hoặc camera chịu áp lực — hãy xem các bài viết hướng dẫn, đánh giá thiết bị và tin tức công nghệ tại dancamera.vn. Chúng tôi cung cấp thông tin cập nhật và tư vấn chọn thiết bị phù hợp cho cả nhiếp ảnh gia nghiệp dư lẫn chuyên nghiệp.

Kết luận

Việc ghi lại những thước phim sống đầu tiên của cá mập goblin trong môi trường tự nhiên là một bước tiến lớn cho khoa học biển. Mỗi giây cảnh quay giúp chúng ta hiểu hơn về sinh thái, hành vi và phạm vi phân bố của loài — từ đó mở ra cơ hội để bảo tồn hiệu quả hơn. Những tiến bộ trong công nghệ quay vùng sâu, hợp tác quốc tế giữa các viện nghiên cứu và việc duy trì kho lưu trữ hình ảnh khoa học sẽ tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc khám phá những bí ẩn còn lại của đại dương sâu thẳm.

Muốn biết thêm?

Đọc thêm phân tích chuyên sâu, hướng dẫn thiết bị quay phim dưới nước và tin tức nhiếp ảnh tại dancamera.vn — nơi tập hợp kiến thức, đánh giá và cộng đồng nhiếp ảnh gia Việt Nam. Khám phá các bộ dụng cụ, ống kính, housing chống nước và phụ kiện giúp bạn tiến tới những cảnh quay khó tiếp cận nhất.

Tham khảo ngắn

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí chuyên ngành và tiến hành bởi nhóm tại Đại học Hawai’i tại Manoa phối hợp với Đại học Tây Úc; các phát hiện đã được xác minh và phản biện, nâng cao tính đáng tin cậy của các cảnh quay. Tên khoa học của loài: Mitsukurina owstoni.

Liên hệ & Tham khảo thêm

Nếu bạn có câu hỏi chuyên sâu về kỹ thuật quay vùng sâu, hoặc muốn trao đổi về thiết bị và dự án nghiên cứu liên quan đến nhiếp ảnh dưới nước, truy cập dancamera.vn để kết nối với cộng đồng và chuyên gia.