Tom Murphy và hơn 40 năm chụp ảnh bò rừng Yellowstone: Hành trình, kỹ thuật và bảo tồn

Tom Murphy — Người chụp ảnh bò rừng Yellowstone trong hơn 40 năm

Tom Murphy là một nhiếp ảnh gia fine art chuyên về động vật hoang dã và phong cảnh, nổi tiếng với những bộ ảnh giàu cảm xúc và kỹ thuật tinh tế. Dù đã đi khắp nơi trên thế giới để ghi lại nhiều chủ đề khác nhau, Murphy được nhiều người biết đến nhất qua loạt ảnh về công viên quốc gia Yellowstone, nơi ông đã sống và làm việc hơn nửa thế kỷ. Các dự án của ông bao gồm sách ảnh, triển lãm và những sản phẩm cộng tác với tổ chức bảo tồn, thậm chí tranh của ông còn được chọn xuất hiện trên tem bưu chính Hoa Kỳ.

Murphy không chỉ chụp một con vật; ông xây dựng một kho ký ức thị giác, một tư liệu tự nhiên có giá trị cả về nghệ thuật lẫn khoa học. Điều này là lý do vì sao những cuốn sách ảnh của ông, như cuốn Yellowstone Bison: Return of the Last Wild Herd (Bò rừng Yellowstone: Sự trở lại của đàn hoang dã cuối cùng), nhận được nhiều sự quan tâm từ cộng đồng nhiếp ảnh lẫn giới bảo tồn.

Vì sao bò rừng Yellowstone là biểu tượng thiên nhiên không thể phủ nhận

Cuốn sách mới của Murphy có sự cộng tác của Chris Geremia — một nhà sinh thái học đã quản lý quần thể bò rừng tại Yellowstone trong hơn 20 năm. Sự kết hợp giữa hình ảnh và văn bản khoa học giúp độc giả vừa cảm nhận được vẻ đẹp hình thể của bison (bò rừng), vừa nắm bắt được sinh học, hành vi và vai trò sinh thái của chúng trong hệ sinh thái Yellowstone.

Murphy mô tả mối quan hệ hợp tác này là rất ăn ý: “Rất dễ làm việc cùng, anh ấy thông minh, và tôi thích sự trao đổi khi cố gắng minh họa những gì anh ấy hiểu từ các nghiên cứu.” Các bức ảnh đóng vai trò dẫn dắt, còn lời chú giải của Geremia cung cấp nền tảng khoa học để người đọc hiểu hơn về cuộc sống của bò rừng.

Ngày nay, ước tính có khoảng 5.300–5.500 cá thể bò rừng sống tự do trong Yellowstone — đây là quần thể bò rừng tự do liên tục duy nhất còn tồn tại trên Trái Đất, có nguồn gốc từ thời tiền sử. Tuy nhiên, lịch sử của chúng từng rất bi thảm: chỉ hơn một thế kỷ trước, số cá thể bò rừng đã giảm xuống còn vài chục, có nguy cơ tuyệt chủng. Nhờ các chính sách bảo vệ và những nỗ lực của con người, quần thể đã phục hồi, nhưng quá trình này đầy thách thức và cần tiếp tục giám sát chặt chẽ.

Niềm say mê với bò rừng bắt nguồn từ ký ức tuổi thơ

Dù đã chụp ảnh ở nhiều môi trường từ châu Phi đến Bắc Cực, điều níu giữ Murphy lâu dài là bò rừng — một chủ đề gắn bó với ông từ trước khi ông cầm máy. Lớn lên trên một vùng đồng cỏ rộng 7.500 acre ở South Dakota, Murphy từng tìm thấy xương sọ và dấu vết của bò rừng. Những dấu tích này cho ông cảm nhận về một quá khứ còn in lại trên đất đai.

“Trên trang trại của chúng tôi có dấu hiệu của bò rừng khắp nơi,” Murphy kể. “Khoảng một trăm năm trước khi tôi sinh ra, bò rừng còn đi lại ở miền Tây Nam Dakota. Tôi đã đào được sọ, lớp sừng còn nằm đó trong cỏ, có những con đường cũ sâu đến 10–15 feet, và những hố lăn (wallows) lớn nơi chúng lăn trong bùn. Những dấu tích ấy thật to lớn, minh chứng cho hoạt động bison ngày xưa.”

Khi lần đầu tiên nhìn thấy bò rừng thật sự trong một chuyến nghỉ cùng gia đình đến Yellowstone, ông lập tức bị cuốn hút. Khi trở thành cư dân lâu dài của vùng, ông chọn Yellowstone vì cảm giác hoang dã không nơi nào sánh bằng.

“Chúng là một loài thú vô cùng hấp dẫn,” Murphy nói. “Chúng đẹp, có những hình dạng rất đặc trưng.”

Bò rừng từng phân bố từ gần vùng Bắc Cực xuống tận Mexico, thích nghi qua hàng vạn năm với điều kiện khắc nghiệt. Chúng không chỉ hình thành cảnh quan — cảnh quan cũng đã định hình chúng. Trong Yellowstone, bò rừng sống trải nghiệm nhiều điều kiện khắc nghiệt: từ bão tuyết, sương giá đến hơi nóng địa nhiệt. Bộ ảnh của Murphy ghi lại sự đa dạng đó: đời sống đàn, tương tác với sói, gấu, và những khoảnh khắc mùa giao phối (rut).

Khi Murphy bắt đầu nghiêm túc với nhiếp ảnh để ghi lại vẻ đẹp quanh mình, số lượng bò rừng ở Yellowstone khoảng 1.500 con. Ngày nay con số đã gần 5.500. “Chúng phổ biến hơn rất nhiều so với trước,” ông nhận xét. Đồng thời, khả năng của chúng trong tác động lên hệ sinh thái và quan hệ tương hỗ với loài khác khiến chúng luôn là đối tượng nghiên cứu đầy hấp dẫn.

Nhưng cần lưu ý rằng bò rừng là động vật lớn, có thể nặng khoảng 900 kg (khoảng 2.000 pounds), nhanh và tiềm ẩn nguy hiểm. “Phần lớn thời gian chúng trầm lặng, nhưng đừng quên chúng có thể chạy nhanh hơn hầu hết ngựa,” Murphy cảnh báo. Có chuyện một con bò đực nhảy qua ôtô khi đang giao chiến — điều này nhắc nhở nhiếp ảnh gia phải luôn tôn trọng khoảng cách an toàn.

Murphy kể về một người bạn chứng kiến hai con đực đấu đá và con thua chạy nhảy qua xe. “Đó sẽ là video tuyệt vời,” ông cười. “Nhưng tôi tin lời anh ta. Tôi đã thấy chúng chạy dữ dội.”

Murphy tự nhận nếu gõ “bison” vào hệ thống quản lý ảnh Lightroom, ông có khoảng 6.000 bức hình liên quan. Việc chọn lựa những ảnh tốt nhất cho cuốn sách là một thử thách lớn — một quyển sách dự định 200 trang đã nở ra thành 244 trang, và nếu được tiếp tục có thể lên tới gần 300 trang. Sự dồi dào nguồn tư liệu là minh chứng cho việc ông đã dành hàng thập kỷ để xây dựng portfolio.

Yếu tố tạo nên một bức ảnh động vật hoang dã thành công

Bức ảnh bìa của cuốn sách là ví dụ tiêu biểu cho quan niệm nhiếp ảnh của Murphy: một bức ảnh động vật thành công phải vượt lên trên việc chỉ ghi lại hình dạng, nó cần kể một câu chuyện về nơi sống, hành vi, hoặc mối quan hệ với môi trường. Đó có thể là ánh sáng, cấu trúc địa hình, hoặc sự tương phản giữa động vật và yếu tố xung quanh.

Murphy phân loại ba cấp độ giá trị của ảnh động vật hoang dã: (1) ảnh đẹp, minh họa; (2) ảnh có hành vi, kể chuyện; (3) ảnh kết hợp cả hành vi và bối cảnh độc đáo—khi cả con vật lẫn phong cảnh đều có thể nổi bật độc lập. Cấp độ thứ ba thường là những bức khó đạt nhất vì cần có ánh sáng, điều kiện thời tiết, thiết bị và, quan trọng nhất, sự may mắn và kiên nhẫn để xuất hiện cùng lúc.

Ảnh bìa cuốn sách cho thấy một con bò rừng đứng trên rìa của Grand Prismatic Spring — mạch nước nóng màu sắc rực rỡ đặc trưng của Yellowstone. Bức ảnh chụp trong điều kiện khoảng -20°F (khoảng -29°C), con bò dựa vào hơi nước ấm để giữ nhiệt. Hình ảnh vừa cho thấy sự thích nghi sinh học, vừa thể hiện mối liên hệ giữa sinh vật và địa hình địa nhiệt đặc thù của công viên.

Kỹ thuật để đạt được bức ảnh như Murphy

Murphy nhấn mạnh kỹ thuật cơ bản: “F/8 and be there.” Tức là chọn khẩu độ hợp lý (ví dụ f/8 cho độ sâu trường ảnh vừa đủ và độ nét tốt với ống kính tele) và quan trọng nhất là có mặt ở đúng thời điểm. Những yếu tố kỹ thuật khác thường được cân nhắc:

• Ống kính: 400mm–600mm tele cho chân dung động vật, 70–200mm cho tương tác gần hơn, và 24–70mm hoặc góc rộng khi muốn đưa bối cảnh vào ảnh.
• Khẩu độ: f/4–f/8 tùy mục tiêu: f/4 cho tách chủ thể khỏi hậu cảnh (shallow DOF), f/8–f/11 cho nét toàn cảnh.
• Tốc độ màn trập: tối thiểu 1/1000s khi động vật chuyển động nhanh; có thể dùng chế độ AF-C và tracking để giữ nét.
• ISO: giữ thấp để giảm nhiễu, nhưng sẵn sàng tăng ISO trong điều kiện ánh sáng yếu; chụp RAW để tối ưu xử lý hậu kỳ.
• Chân máy/monopod: sử dụng khi cần ổn định với ống kính nặng, nhưng đôi khi cầm tay để linh hoạt khi chủ thể di chuyển.
• Hậu kỳ: xử lý RAW trên Lightroom/Photoshop, chỉnh cân bằng trắng, tương phản, recover shadows/highlights, và giữ dải tông tự nhiên (dynamic range).

Murphy phân biệt rõ giữa ảnh “đẹp” và ảnh “có chiều sâu”. Một bức ảnh đóng dấu cảm xúc chứa đựng cả hành vi và bối cảnh, ví dụ bison phủ băng tuyết đứng trong bão giá — đây là một bức ảnh từng lan truyền mạng xã hội vì truyền tải mạnh mẽ sự bền bỉ của loài này.

Ông kể về một bức ảnh bị đóng băng chụp cách đây hơn 30 năm, được chụp vào lúc bình minh trong điều kiện -30°F. Khoảnh khắc ấy không phải là hành động kịch tính nhưng lại cho thấy khía cạnh sinh tồn của bò rừng — một thông điệp mà người xem cảm nhận mạnh mẽ.

“Cô ấy không chịu đựng mà là đang chịu lạnh một cách kiên cường,” Murphy nói về bức ảnh viral kia. Âm hưởng của bức ảnh đến từ sự tương phản âm-trắng của tuyết, ánh sáng mọc lên và cấu trúc lông bị đóng băng, tất cả tạo nên một câu chuyện sinh tồn.

Kiên trì: chìa khóa để xây dựng portfolio giá trị theo thời gian

Murphy tin rằng may mắn là một phần, nhưng phần lớn là do thời gian và kiên nhẫn. Ông gọi đó là “Murphy’s Luck”: phải có mặt, sẵn sàng, chú tâm và có kiến thức. Nhiều địa điểm như Yosemite hay Antarctica cũng đầy tiềm năng, nhưng để tạo ra một portfolio sâu và toàn diện cần nhiều năm, thậm chí vài thập kỷ. Với hơn 40 năm tập trung vào Yellowstone, Murphy đã tích lũy kiến thức bối cảnh, hành vi và thời tiết mà chỉ thời gian mới cho phép.

“Bạn không thể chỉ đến một nơi vài ngày rồi nghĩ mình nắm bắt được tất cả,” ông nói. Tập trung lâu dài giúp hiểu chu kỳ theo mùa, tuyến di chuyển của đàn, thời điểm rut, và những khu vực địa nhiệt nào thu hút bison vào mùa đông. Thời gian cho phép cố gắng, thất bại, và học hỏi từ từng khoảnh khắc.

Murphy còn nhắc đến khía cạnh tâm lý: giữ được hứng thú lâu năm không dễ. Yellowstone luôn thay đổi — ánh sáng, sương mù, tuyết, mây, và hoạt động địa nhiệt tạo ra những bộ mặt khác nhau của cùng một địa điểm. Điều này khiến mỗi lần trở lại là một cơ hội khám phá mới.

Yellowstone — nơi mà mọi nhiếp ảnh gia thiên nhiên đều mơ ước

Đối với Murphy, Yellowstone hội tụ mọi yếu tố lý tưởng: suối nước nóng rực rỡ, núi non, hẻm núi, rừng, hoa dại, và tất nhiên các loài biểu tượng như bò rừng, sói và gấu. Sự đa dạng sinh cảnh giúp tạo ra các bối cảnh phong phú cho ảnh động vật — từ khoảnh khắc đơn lẻ đầy ấn tượng tới ảnh kể chuyện có chiều sâu sinh thái.

Ông thường trích dẫn câu hát “I could build me a castle of memories” — và trong sự nghiệp nhiếp ảnh của mình, Murphy thực sự đang xây một lâu đài ký ức về những vùng đất hoang dã. Đó là một hành trình theo đuổi vẻ đẹp và tính thật của thiên nhiên.

“Dành cả đời để theo đuổi cái đẹp là điều tuyệt vời,” Murphy kết luận. Cuốn sách Yellowstone Bison: Return of the Last Wild Herd hiện được phân phối rộng rãi và những ấn phẩm khác của ông cũng có thể tìm thấy qua trang web chính thức của ông.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Tôi có thể chụp bison ở Yellowstone từ khoảng cách bao nhiêu?

Luật và an toàn khuyến cáo giữ khoảng cách tối thiểu 25 yard (khoảng 23 mét) đối với động vật có sừng nhỏ và 100 yard (khoảng 91 mét) đối với động vật lớn như gấu và sói; với bò rừng, nên giữ ít nhất 25–50 mét. Luôn tôn trọng dấu hiệu công viên và hướng dẫn của nhân viên. Dùng ống kính tele (300–600mm) để chụp cận mà không xâm phạm khoảng cách an toàn.

2. Kỹ thuật nào tốt nhất khi chụp trong thời tiết khắc nghiệt?

Chuẩn bị: pin dự phòng (pin nhanh hết trong lạnh), bao lồng chống nước/bụi cho máy, khăn microfibre để lau ống kính. Thiết lập: chụp RAW, tăng ISO khi cần nhưng giữ trong giới hạn chấp nhận được, sử dụng tốc độ màn trập cao để bắt chuyển động và AF-C cho tracking. Để cân bằng trắng chính xác, chụp cùng thang màu (gray card) hoặc hiệu chỉnh trong hậu kỳ.

3. Nên dùng ống kính nào cho ảnh bison đẹp?

Ống kính tele 400mm–600mm là lựa chọn phổ biến cho chân dung bison; 70–200mm cho các tình huống gần hơn hoặc khi muốn bao gồm tương tác giữa bison và cảnh quan; góc rộng (24–35mm) dùng để nhấn mạnh quy mô cảnh quan khi bison xuất hiện làm chi tiết phụ trong khung.

4. Làm sao để có bức ảnh động vật vừa sắc nét vừa có chiều sâu cảm xúc?

Kết hợp: ánh sáng tốt (bình minh/hoàng hôn), đặt chủ thể ở điểm mạnh (rule of thirds), khẩu độ phù hợp để kiểm soát DOF, và chờ đợi hành vi có ý nghĩa (giao tiếp đàn, tương tác với săn mồi, hoặc phản ứng với thời tiết). Kiên nhẫn và hiểu hành vi loài là chìa khóa.

5. Tôi muốn tìm tài liệu học hỏi phong cách chụp của Tom Murphy, bắt đầu từ đâu?

Nghiên cứu portfolio của ông, đọc chú thích trong sách ảnh để nắm bối cảnh, và thực hành chụp lâu dài tại một khu vực để hiểu chu kỳ theo mùa và hành vi động vật. Truy cập các sách và bài viết chuyên sâu về nhiếp ảnh động vật hoang dã, và theo dõi bài phân tích kỹ thuật (exposure, composition, AF) từ những nhiếp ảnh gia dày dạn kinh nghiệm.

Kết luận và lời kêu gọi hành động

Tom Murphy là minh chứng cho giá trị của thời gian, sự kiên trì và một con mắt nghệ thuật. Hơn 40 năm theo đuổi bò rừng Yellowstone không chỉ cho ra đời những bức ảnh đẹp mà còn góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn loài và hệ sinh thái. Những bức ảnh của ông cho thấy nhiếp ảnh gia đóng vai trò như một người kể chuyện tự nhiên — ghi lại hiện trạng, nhắc nhở về quá khứ và truyền cảm hứng cho tương lai.

Nếu bạn là người yêu nhiếp ảnh thiên nhiên ở Việt Nam và muốn tìm thiết bị, ống kính hay phụ kiện để bắt đầu hành trình như Murphy, hãy ghé thăm dancamera.vn — nơi cung cấp nhiều lựa chọn máy ảnh, ống kính tele và phụ kiện chuyên dụng cùng tư vấn kỹ thuật chuyên sâu. Khám phá sản phẩm và bài viết hướng dẫn để nâng cao kỹ năng chụp động vật hoang dã của bạn.

Ghé thăm: dancamera.vn — Tìm ống kính tele, chân máy, túi chống ẩm và các khóa học nhiếp ảnh hữu ích cho nhiếp ảnh ngoại cảnh.

Credits hình ảnh: Tom Murphy